Ambtelijke brief/rapportage betreffende de voedselvoorziening. 12 april 1941. Onbekend (vermoedelijk een hoge ambtenaar van de distributiedienst of het gemeentelijk bureau voor de voedselvoorziening). D/HG.

2A/5/1 M.

12 April,1941..

Aardappelpositie.

den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,
A l h i e r .

Hiermede heb ik de eer U te berichten, dat ik op 9 April jl. een onderhoud heb gehad met Ir.Van Sevenster, een van de leidende ambtenaren van de Nederlandsche Akkerbouwcentrale, over de aardappelpositie in Nederland. Ir.Van Sevenster deelde mij ten aanzien hiervan het volgende mede.

De thans in ons land aanwezige voorraden zijn ontoereikend om de geheele Nederlandsche bevolking tot 1 Juli a.s. (den datum, waarop volgens de Akkerbouwcentrale zeker in voldoende mate nieuwe aardappelen worden aangevoerd) van aardappelen te voorzien. Nederland heeft echter recht op compensatie uit Duitsland, wegens levering uit Nederlandsche voorraad van 30.000 ton consumptie-aardappelen naar België en Frankrijk, benevens wegens levering van een hoeveelheid poters en beschikbaarstelling van aardappelen voor verwerking tot aardappelmeel.

Indien deze compenseerende hoeveelheden geheel worden geleverd, kan de geheele Nederlandsche bevolking tot 1 Juli a.s. van aardappelen worden voorzien. Er zijn evenwel maatregelen getroffen, dat bij een eventueele stagnatie in ieder geval de vijf groote steden van ons land en het mijngebied tot 1 Juli a.s. van voldoende aardappelen zullen worden voorzien.

Ik kan U ten aanzien hiervan mededeelen, dat heden reeds de eerste wagons aardappelen uit Duitsland (Pommeren) op de Centrale Markt zijn aangekomen.

Intusschen mag worden aangenomen, dat in den loop van de maand Juni de nieuwe aardappelen reeds in ruime mate beschikbaar zullen komen.

De aardappelgrossierscombinatie (plaatselijke afdeeling van de V.B.N.A.) heeft mij medegedeeld, dat in 1941 de onderstaande hoeveelheden aardappelen voor Amsterdam voor de consumptie werden afgeleverd. * Taalgebruik: Het document is opgesteld in het zakelijke, ambtelijke Nederlands van de vroege jaren '40, inclusief de toenmalige spelling (bijv. "Nederlandsche", "geheele", "jl.").
* Kernboodschap: Er is een dreigend tekort aan aardappelen tot de nieuwe oogst in juli 1941. Dit tekort wordt veroorzaakt door de gedwongen export van 30.000 ton naar andere bezette gebieden (België en Frankrijk). Duitsland belooft compensatie door leveringen uit eigen gebieden (Pommeren).
* Prioriteiten: Bij schaarste krijgen de "vijf grote steden" (Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht en Haarlem) en het "mijngebied" (de kolenmijnen in Limburg, essentieel voor de energievoorziening) voorrang.
* Instellingen: Er wordt verwezen naar de Nederlandsche Akkerbouwcentrale (een crisisorgaan dat de productie en distributie controleerde) en de V.B.N.A. (Vereniging van Bonden van Nederlandse Aardappelhandelaren). Dit document stamt uit de eerste fase van de Duitse bezetting van Nederland (april 1941). De voedselvoorziening begon in deze periode een kritiek punt te worden. Hoewel Nederland voor de oorlog een exporteur van landbouwproducten was, leidde de bezetting tot gedwongen afvoer van voedsel naar Duitsland en andere bezette gebieden, wat tekorten in eigen land veroorzaakte.

Het document illustreert de complexe logistiek van de distributie: Nederland moest aardappelen leveren aan België en Frankrijk, terwijl het in ruil daarvoor aardappelen uit Pommeren (het huidige Polen/Duitsland) terugkreeg. De vermelding van de "Centrale Markt" wijst op de centrale rol van de markthallen in Amsterdam-West voor de voedselvoorziening van de hoofdstad. De geruststellende toon over de aankomst van de eerste wagons was bedoeld om de lokale overheid te informeren dat de distributie (voorlopig) niet zou stokken.