Typoscript (doorslag van een ambtelijke brief). 24 juli 1941. De Directeur van het Marktwezen. Bladzijde 2 van brief No.2A/9/2 M. d.d. 24 Juli 1941 aan den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen van den Directeur van het Marktwezen.

daad verzuimd is om de wisselbon af te geven; het is evengoed mogelijk, dat de broer van adressant de wisselbon op eenigerlei wijze is kwijt geraakt. Men stelt zich op het standpunt, dat iedere handelaar zich bij het verrekenen der bonnen moet overtuigen, dat hij ontvangt, waarop hij recht heeft.

Tegen het geven van een extra toewijzing aan adressant maakt de V.B.N.A. bezwaar, omdat de kans bestaat, dat alsdan andere handelaren zullen trachten onder voorwendsel geen of niet voldoende wisselbons te hebben ontvangen, extra toewijzing te verkrijgen.

Ik merk ten slotte op, dat gedurende de eerste weken van de distributie (begin Mei jl.) alle handelaren in de gelegenheid zijn geweest een ruime reserve aan aardappelen te betrekken boven hetgeen voor de aflevering op de rantsoeneeringsbons noodig was, zoodat bij voorbaat reeds extra toewijzingen hebben plaatsgevonden.

Ik moge U in overweging geven aan adressant te berichten, dat bij onderzoek niet vastgesteld is kunnen worden, dat hem inderdaad geen wisselbon is verstrekt.

De Directeur, In dit document adviseert de Directeur van het Marktwezen de wethouder om een verzoek van een handelaar (de "adressant") af te wijzen. De handelaar claimt een "wisselbon" te missen, die nodig is om nieuwe voorraad te kunnen betrekken binnen het distributiesysteem.

De directeur voert drie hoofdargumenten aan voor de afwijzing:
1. Eigen verantwoordelijkheid: Het is de plicht van de handelaar om direct bij ontvangst te controleren of de papieren kloppen. Er is geen bewijs dat de bon niet is afgegeven; hij kan evengoed zijn kwijtgeraakt door de broer van de aanvrager.
2. Precedentwerking: De V.B.N.A. (vermoedelijk de Vereniging van Belangenbehartigers in de Aardappelhandel) vreest dat het toekennen van een extra toewijzing de deur openzet voor fraude door andere handelaren.
3. Bestaande reserves: Volgens de directeur hebben handelaren aan het begin van de distributieperiode (mei 1941) al de kans gehad om extra voorraden aan te leggen.

De toon is strikt bureaucratisch en onvermurwbaar, passend bij de schaarste-economie van die tijd. Dit document stamt uit juli 1941, ruim een jaar na het begin van de Duitse bezetting van Nederland in de Tweede Wereldoorlog. Het distributiestelsel was in deze periode cruciaal om de voedselvoorziening te controleren. Bonnen en wisselbons waren de "valuta" waarmee handelaren hun voorraden moesten verantwoorden en aanvullen.

De schaarste nam toe, waardoor de regels voor distributie uiterst streng werden gehandhaafd om corruptie en de zwarte markt tegen te gaan. De genoemde datum "begin Mei jl." (mei 1941) markeert het moment waarop de distributie van aardappelen op grote schaal werd ingevoerd of aangescherpt. De weigering om een enkele bon te vergoeden laat zien hoe nauwgezet de administratie rondom rantsoenering werd gevoerd.