Inspecteursrapport (handgeschreven). 6 januari 1941. Inschrijven Rapport
No 24 / 2 / M. 1941
Op 6 Januari 1941 Amsterdam

de volgende kwestie op het Amstelveld voor.
Terwijl ik naar het markthok begaf om daar eenige bescheiden te bergen, werd ik aangesproken door de standwerkers Barlag en Vader en zoon Schalkwijk. Onderling hadden deze heeren al wat gekibbeld om een plaats en wenschten zij ieder voor zich, de marktmeester zijn gunst.
Ik liet door eenige hunner heuren mij gaan „direct loten”.
Even later bij de loting moest ik de bewuste plaats aan Fr. Barlag toewijzen. De Schalkwijken hadden reeds hun handel op die plaats gedeponeerd. Barlag bleek mij een vaste plaatshouder te zijn, die dus voorrang had op de losse lotelingen.
De Hr. Schalkwijk Sr. en Jr. protesteerden toen op een dusdanige manier, dat de orde op de markt verstoord werd.
Erg opgewonden en met opgeheven handen werd mij ten aanhoore van het publiek verweten, dat ik willekeur toepaste en onrecht pleegde. Tevens dreigden Vader en zoon reeds zich meer opwindend, nooit een handel van de plaats van Barlag weg te nemen en voor deze zijn plaats te zullen gaan staan en heuren en een gelijke toestand te zullen scheppen als voor eenige tijd terug had gekeerd.
Schijnbaar om kracht achter deze bewering te zetten riep Schalkwijk Sr tot zijn zoon: „Bel onmiddellijk het kringhuis op, wij zullen nog eens zien of er nog recht gedaan kan worden” en zich tot mij wendende „je bent nog niet gelukkig, je nummer heb ik al, jij zal er wel meer van hooren”.
Ik heb nog geprobeerd hun tot de orde te roepen. Gedurende de verdere loting heb ik hun nog tot drie male toe de gelegenheid geboden alsnog aan de loting deel te nemen, maar zij wenschten uitsluitend en alleen de reeds toegewezen plaats van Barlag. Ook heb ik hun goed uitgelegd, waarom zij ten onrechte zonamen te kafferen, dat Barlag als vaste plaatshouder voorrang had op die plaats en dat wanneer zij op dusdanige manier doorgingen zij van mij geen plaats toegewezen kregen.
Na het toewijzen der plaatsen heb ik mij nogmaals tot de Vader Schalkwijk gewend, maar nog steeds bij zijn bedreigingen en wenschte geen andere plaats, waarop ik mij met U in telefonische verbinding heb gesteld. Daarop ging het snerwen en bleef alles uit als een uitgaand kaars. De politie had inmiddels rust op de lijn en was in het zeil gehouden. Om de heeren Schalkwijken niet meer te prikkelen, heb ik niet hun nadere identiteit gevraagd. De Vader is voorzitter van de Utrechtse marktbond en is ook indertijd gebleken voor geen pastunney de volgende vrije bij het loten toe. Waar zich afzonderlijk op voor de loting. De gunstigste van de 2 toegewezen plaatsen bezetten de heren dan gezamenlijk en werkten aan en om de stand. Dit heb ik de kop in gedrukt door vooraf de loting hen te vragen of zij gezamenlijk of afzonderlijk werken.

Aan den Heer M. de Vries
Inspecteur der Marktwezen.

Amsterdam
6 Januari 1941
[handtekening] Het document is een officieel verslag van een incident op de markt op het Amstelveld in Amsterdam. De kern van het conflict draait om de toewijzing van een staanplaats via loting. De inspecteur wijst de plaats toe aan Fr. Barlag omdat deze een 'vaste plaatshouder' is, wat hem volgens de marktreglementen voorrang geeft op 'losse lotelingen' (vrije standwerkers zoals de firma Schalkwijk).

De familie Schalkwijk pikt dit niet en beschuldigt de inspecteur publiekelijk van corruptie en willekeur. De situatie escaleert wanneer zij dreigen de boel te verstoren en de inspecteur persoonlijk intimideren ("je nummer heb ik al"). Uiteindelijk wordt de politie op de achtergrond stand-by gehouden om de rust te bewaren. De inspecteur merkt op dat hij de identiteit van de heren niet verder heeft gecontroleerd om de situatie niet verder te laten ontploffen, maar hij noteert wel dat de vader de voorzitter is van de Utrechtse marktbond. Dit rapport is geschreven in januari 1941, tijdens de Duitse bezetting van Nederland. Een cruciaal detail in de tekst is de dreiging van Schalkwijk om het "Kringhuis" te bellen. Het Kringhuis was het lokale hoofdkwartier van de NSB (Nationaal-Socialistische Beweging).

In deze periode probeerden veel burgers en ondernemers hun gelijk te halen door te dreigen met hun connecties bij de NSB of de bezetter, in de hoop dat ambtenaren uit angst voor represailles zouden toegeven. De inspecteur lijkt zich echter strikt aan de reglementen te houden, hoewel hij uit voorzorg wel contact opneemt met zijn superieur en de politie achter de hand houdt. Het document illustreert de spanningen op straatniveau waarbij alledaagse bureaucratische processen (zoals standplaatsloting) politiek geladen werden door de nieuwe machtsverhoudingen. M. de Vries Marktwezen NSB Politie