Inspectierapport / Proces-verbaal van controle op de visdistributie. 23 juli 1942. [Koptekst]
No 46A/401/1 M. 1942 20/7
A'dam 23 Juli [1942]
F. Dykstal. Westermarkt 25
Amsterdam.
Vischhandel.
Controle aflevering zoetwatervisch.

[Kantlijnnotities links]
Dykstal mag toch van zijn toewijzing niet aan D.W. leveren.
onderzoek het aan de West
Extra copie voor het Marktwezen A'dam

[Midden boven]
hiervoor Th Visscher bellen.

[Hoofdtekst]
Tijdens controle op de aflevering van zoetwatervisch, bij bovengenoemde firma, werd ik in de winkel aangesproken door eenige vrouwen welke mij verklaarde dat eenige kisten levende aal bezorgd waren, doch dat Dykstal deze aal niet aan hun wilde verkoopen.
Desgevraagd, verklaarde Dykstal mij, dat hij deze aal, in totaal 143½ kg niet mocht verkoopen, daar de geheele zending bestemd was voor de Wehrmacht. Hij had getracht dit aan deze vrouwen duidelijk te maken, doch zij waren niet te overtuigen, en hadden dan ook zoo als zij verklaarden reeds de Duitsche Politie over deze kwestie opgebeld.
Desgevraagd, verklaarde mij Dykstal, dat deze aal bestemd was voor het gebouw "Trika" aan de van Baerlestraat 23.
Samen met Dykstal begaf ik mij daarna naar voornoemd adres, en sprak daar met den Chef inkooper van dat gebouw welke mij verklaarde, dat door d.m.v. Dykstal op 21 Juli en op 7 Juli een schuur opgegeven was resp. voor 145 kg en 240 kg versche aal, waarvan nu in eerste gedeelte 143½ kg geleverd moest worden. Door mij is nog opgebeld de verzender Hanuer te Enkhuizen, welke mij verklaarde, dat hij dien morgen versche aal afgeleverd had bij Dykstal, welke bestemd was voor de D.W.. Hierna heb ik, ter voorkoming van verdere onaangenaamheden in en bij de winkel van Dykstal voorgesteld, eventueele volgende zendingen voor de D.W. niet meer aan de winkel te laten bezorgen, doch direct op de plaats van bestemming. Dit voorstel is door beide partijen aanvaard. Dit document verslaat een incident in de Amsterdamse vishandel tijdens de Duitse bezetting. Het kernconflict draait om schaarste en de bevoorrading van de bezetter ten koste van de lokale bevolking.

• Conflict: Een groep Amsterdamse vrouwen protesteert omdat zij geen paling (aal) kunnen kopen, terwijl er wel voorraden worden binnengebracht. Zij dreigen zelfs de Duitse politie te bellen om hun recht op aankoop op te eisen (een riskante of juist wanhopige actie).
• Oorzaak: De vishandelaar heeft een leveringsplicht aan de Wehrmacht. De paling is bestemd voor het gebouw "Trika" (Van Baerlestraat 23). De vishandelaar zit hiermee in een onmogelijke positie tussen de hongerige bevolking en de bezetter.
• Rol van de ambtenaar: De inspecteur treedt bemiddelend op. Hij verifieert de feiten bij de afnemer en de leverancier in Enkhuizen. Om publieke onrust ("onaangenaamheden") bij de winkel te voorkomen, adviseert hij de Wehrmacht voortaan direct te beleveren, buiten het zicht van de winkelklanten.
• Terminologie: "D.W." staat voor de Deutsche Wehrmacht. "Aal" was een belangrijk export- en voedingsproduct dat streng gereguleerd was. In 1942 nam de voedselschaarste in Nederland snel toe. De bezetter vorderde grote hoeveelheden voedsel voor eigen gebruik (de zogenaamde Wehrmachtverpflegung). Dit leidde vaak tot spanningen bij winkeliers waar de bevolking met eigen ogen zag dat verse producten niet voor hen, maar voor de Duitsers bestemd waren. Het genoemde adres aan de Van Baerlestraat 23 was in die tijd een pand dat door de bezetter werd gebruikt (mogelijk verbonden aan de Dienststelle of een organisatie als de Organisation Todt). De oplossing van de inspecteur – het verbergen van de leveringen aan de bezetter voor het publiek – was een typerende pragmatische benadering om de openbare orde te handhaven en frustraties bij de bevolking niet verder aan te wakkeren. F. Dykstal Marktwezen Politie Wehrmacht