Dienstbrief / Oproepingskaart. 5 augustus 1942. De waarnemend Directeur van een niet nader genoemde overheidsdienst (gevestigd aan de Jan van Galenstraat 14, Amsterdam). Den Heer D. Pietersma, Wagenaarstraat 113 hs, Amsterdam-Oost (Wijk 20). [Bovenaan, handgeschreven in potlood:]
verzonden 6/8

[Rechtsboven, getypt:]
WM.

[Adresblok:]
den Heer D. Pietersma.
Wagenaarstraat 113 hs
Amsterdam-Oost.
Wijk 20

[Kenmerk en datum:]
46A/488/2 M. 5 Augustus 1942

[Inhoud:]
Hierbij verzoek ik U zich Dinsdag 11 Augustus a.s.
om 7.30 uur des namiddags te willen vervoegen aan het Hoofd-
kantoor van mijn dienst, Jan van Galenstraat 14, Amsterdam-West.

De Directeur,
wnd.

[Linksonder, rode handgeschreven aantekening:]
opb
17

[Onderaan, handgeschreven aantekening in inkt:]
mondeling
medegedeeld, dat hij niet in
aanmerking kan komen
Heeft voor zichzelf
een zaak
gekocht
D Het document is een officiële oproep aan de heer D. Pietersma om zich te melden bij een overheidsdienst in Amsterdam-West. De Jan van Galenstraat 14 was tijdens de Tweede Wereldoorlog het adres van het Gewestelijk Arbeidsbureau. Dit duidt erop dat de oproep waarschijnlijk te maken had met de arbeidsinzet (Arbeitseinsatz) of een andere vorm van verplichte tewerkstelling door de bezetter.

De handgeschreven notitie onderaan is cruciaal voor de afhandeling van de zaak. Er staat dat de betrokkene "niet in aanmerking kan komen" voor de betreffende oproep of functie omdat hij "voor zichzelf een zaak gekocht" heeft. In de oorlogsjaren was het exploiteren van een eigen bedrijf (of het aantonen van onmisbaarheid in een vitale sector) vaak een methode om vrijstelling te krijgen van tewerkstelling in Duitsland. De afkorting "wnd." bij de ondertekening staat voor 'waarnemend'. Dit document stamt uit augustus 1942, een periode waarin de Duitse bezetter de druk op de Nederlandse arbeidsreserve opvoerde. De Jan van Galenstraat 14 in Amsterdam was een beruchte locatie; hier zetelde het arbeidsbureau waar mannen zich moesten melden voor keuringen en transporten naar Duitsland.

Het feit dat de heer Pietersma aangeeft een eigen zaak te hebben gekocht, is een typisch voorbeeld van de pogingen die burgers ondernamen om legaal onder de tewerkstelling uit te komen. De handgeschreven "D" aan het einde van de notitie is waarschijnlijk de paraaf van de ambtenaar die de verklaring heeft opgenomen. De aanduiding "opb 17" in het rood zou kunnen verwijzen naar een specifiek dossiernummer of een administratieve categorie (mogelijk "opgebracht" of een verwijzing naar een 'oproep-boek'). D. Pietersma