16 januari 1943. N.V. Nederlandsche Spoorwegen (NS), Commercieele Dienst, Utrecht. Directeur van het Marktwezen, Jan van Galenstraat 14, Amsterdam (W.). (Briefhoofd)
N.V. NEDERLANDSCHE SPOORWEGEN
GEVESTIGD TE UTRECHT
COMMERCIEELE DIENST
POSTREKENING 3859
Telegramadres: SPOORWEGEN UTRECHT
TELEFOON 15871 Toestel

(Adressering)
Aan den Heer Directeur van het
Marktwezen
te Jan van Galenstraat 14
A M S T E R D A M . (W.)
========================

Uw kenmerk: no.46A/769/1 M.
Uw brief van: 21-10-1942
Ons kenmerk: CD.8/B/43645/6
UTRECHT, Datum: 16 Jan. 1943.

ONDERWERP: (Handgeschreven aantekeningen in rood en zwart potlood: np? Dir ...)

Onder referte aan de ter zake met onzen Heer Reiningh gevoerde bespreking bevestigen wij bij deze, dat dezerzijds al het mogelijke gedaan wordt om berooving van deze en andere zendingen tijdens het vervoer te voorkomen.

Overigens is het nog de vraag, of deze zendingen inderdaad tijdens het vervoer beroofd zijn. Het lijkt ons nl. in het geheel niet uitgesloten, dat de onderwichten ontstaan zijn uit eene oorzaak, die met den aard dezer goederen samenhangt (uitdrogen).

Hoe dit zij, ook bij berooving kunnen wij, in verband met het vervoer op open wagen, op grond van de daaromtrent bestaande wettelijke bepalingen voor de schade geen aansprakelijkheid aanvaarden.

Aan Uw verzoek voor deze ladingen gesloten wagens beschikbaar te stellen zullen wij zooveel mogelijk voldoen. De benoodigde gesloten wagens moeten op de gebruikelijke wijze op de stations van verlading worden aangevraagd.

Voor den Chef van den Commercieelen Dienst,
(Signatuur in blauwe inkt: Wüsteyhoff?)

(Handgeschreven aantekening linksonder:)
besproken met Dir. Ned. Marktw. te Bergen op Zoom 27-1-43 (geparafeerd)

(Aantekening rechtsonder:)
Thans opb. 1/2 43 46A (geparafeerd in rood)

--- * Kern van het geschil: De Directeur van het Marktwezen in Amsterdam beklaagt zich over ladingen die met een lager gewicht aankomen dan verzonden. Men vermoedt diefstal ("berooving") tijdens het transport.
* Verweer van de NS: De spoorwegen voeren twee argumenten aan om onder schadeclaims uit te komen:
1. Het gewichtsverlies kan een natuurlijke oorzaak hebben, namelijk het uitdrogen van de goederen (waarschijnlijk landbouwproducten).
2. Omdat de goederen in open wagons zijn vervoerd, is de NS wettelijk niet aansprakelijk voor diefstal of beschadiging.
* Oplossing: De NS belooft in het vervolg "zooveel mogelijk" gesloten wagons te leveren om het risico op diefstal te verkleinen, mits deze tijdig worden aangevraagd.
* Annotaties: De handgeschreven noten onderaan tonen aan dat er een vervolggesprek heeft plaatsgevonden in Bergen op Zoom op 27 januari 1943, waarna het dossier op 1 februari 1943 werd gearchiveerd ("opb." staat waarschijnlijk voor "opgeborgen").

--- * Tijdsgewricht: De brief dateert uit januari 1943, midden in de Duitse bezetting van Nederland. In deze periode was er sprake van toenemende schaarste en een bloeiende zwarte markt. Diefstal van treinen ("treinroof") kwam zeer frequent voor, vooral bij zendingen van voedsel en brandstof.
* De Ontvanger: Het "Marktwezen" in Amsterdam was verantwoordelijk voor de distributie van goederen naar de Amsterdamse markten (de Jan van Galenstraat is nog steeds de locatie van het Food Center Amsterdam). Het veiligstellen van de voedselvoorziening was tijdens de oorlogsjaren een kritieke taak.
* Logistieke Beperkingen: Het feit dat goederen in open wagons werden vervoerd, ondanks de risico's, duidt op het grote tekort aan materieel tijdens de oorlog. Veel gesloten wagons waren door de bezetter gevorderd voor militair transport of transporten naar Duitsland.
* Bureaucratie: De brief toont de formele, bijna defensieve juridische taal van de NS, die probeert te manoeuvreren tussen de eisen van distributieorganisaties en de beperkingen van de oorlogstijd.