Proces-verbaal / Getuigenverklaring Mei 1942 (betreft gebeurtenissen op 30 april en 1 mei 1942) -2-

Hierna gehoord op 30 April 1942 den mij bekenden Barend van Dijk, oud 50 jaar, houder van een kistencentrale, gevestigd op de Centrale Markt in pakhuis C 13, wonende Da Costakade 200 te Amsterdam-West. Bedoelde Van Dijk neemt van de kooplieden op de Centrale Markt gangbaar ledige kisten tegen eenige provisie in ontvangst, waarna hij voor doorzending van de ledige kisten naar de betrokken veilingen zorg draagt. Van Dijk verklaarde mij, verbalisant, dat een hem van aanzien bekende jongeman op 30 April 1942, des voormiddags omstreeks 8.10 uur 29 ledige kisten had ingeleverd op naam van Snoek. Het statiegeld van deze kisten was door Van Dijk aan den bedoelden jongeman niet uitbetaald. Hij had namelijk een onballagebon ontvangen ter waarde van f 27,18, welke bon was genummerd 904. Eerst op Zaterdag 2 Mei zouden emballagebonnen, welke boven de 900 genummerd waren, ter uitbetaling worden aangenomen. Even nadat de bedoelde jongeman de 29 kisten op naam van Snoek had ingeleverd, had Van Dijk van Van Workum vernomen, dat diens patroon een partij kisten vermiste. Ook hij, Van Dijk, achtte het niet onmogelijk, dat de kisten, die waren ingeleverd op naam van Snoek, de kisten van Bijpo waren.

Op Vrijdag 1 Mei 1942, heb ik, verbalisant, in het pakhuis C 13 van de Centrale Markt, op aanwijzing van Van Dijk aangehouden een mij onbekenden jongeman, die mij later desgevraagd opgaf te zijn genaamd: GERARD NETT, geboren te Koudekerke, 27 October 1924, knecht, wonende 1e Jan Steenstraat 133 II te Amsterdam-Zuid, juist op het moment, dat hij emballagebon 904 ter uitbetaling aanbood, welke bon ik, verbalisant, terstond in beslag heb genomen. Ik heb Nett overgebracht naar het kaartenkantoor van de Centrale Markt, alwaar hij door mij voorloopig is gehoord. Hij verklaarde desgevraagd als volgt: "Ik ben als personeel in dienst geweest bij den groentenhandelaar P.H.A. Snoek, doch sinds Maandag 27 April 1942 ontslagen. Waar ik evenwel nog in het bezit was van mijn toegangskaart voor de Centrale Markt kon ik zonder moeite het marktterrein betreden. Voor mijn gewezen baas had ik meerdere malen ledige kisten in moeten leveren bij Barend van Dijk. Ik was dus met den gang van zaken daar op de hoogte. Toen ik mij nu op Donderdag 30 April 1942 omstreeks 8.15 uur op het terrein van de Centrale Markt bevond en op den hoofdweg, ter hoogte van pier G een handkar met ledige kisten zag staan, kwam bij mij het plan op om deze kisten bij Barend van Dijk in te leveren. Ik heb deze handkar toen van den hoofdweg naar de opslagplaats van Van Dijk gereden en bij hem 29 ledige kisten afkomstig van verschillende veilingen, ingeleverd, op naam van mijn vroegeren baas "Snoek". Voor de kisten ontving ik evenwel niet het statiegeld, doch wel een emballagebon ter waarde van f 27,18 en genummerd met 904. Naar mij nog werd medegedeeld kon ik eerst op Zaterdag 2 Mei het geld in ontvangst nemen. Hierop ben ik heengegaan zonder mij verder om de handkar, waar ik de kisten vanaf genomen had, te bekommeren. Waar ik echter zoo spoedig mogelijk het geld van de kisten in handen wilde hebben, heb ik zoo juist getracht de emballagebon bij Van Dijk ter uitbetaling aan te bieden, doch werd daarin verhinderd. Ik had van niemand toestemming gekregen om de 29 kisten van de handkar weg te nemen of daar op andere wijze over te beschikken.

Op mijn verzoek verscheen Bijpe met de genoemde handkar aan het kaartenkantoor van de Centrale Markt en verklaarde Nett mij, nadat ik hem de handkar had vertoond, deze te herkennen als dezelfde waarvan hij op 30 April 1942 de 29 kisten had weggenomen en bij Van Dijk ingeleverd. Voorts verklaarde Bijpe mij, nadat ik hem Nett had vertoond, aan dezen geen toestemming te hebben gegeven de handkar met kisten weg te nemen, de kisten bij Van Dijk in te leveren of daar op andere wijze over te beschikken.

De besproken emballagebon heb ik, verbalisant, inbeslaggehouden en bij dit proces-verbaal gevoegd. Van de kisten welke Nett op 30 April 1942 bij Van Dijk had ingeleverd, kon door mij niets inbeslaggenomen worden aangezien ze toen reeds door Van Dijk bij soortgelijke waren gevoegd. Naar voorloopig door mij te zijn gehoord heb ik Nett heengezonden.

En heb ik hiervan dit proces-verbaal op den door mij afgelegden ambtseed, opgemaakt, geteekend en gesloten te Amsterdam, Mei 1942.

Ambtenaar bij het Marktwezen,
[Handtekening]
(B.M. Thuis).

Gezien:
de Commissaris van Politie. Het document is een verslag van een kleine criminaliteit (verduistering/diefstal) op de Centrale Markt in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. De 17-jarige Gerard Nett, een ontslagen knecht, maakte misbruik van zijn nog geldige toegangspas om een handkar met 29 lege kisten te stelen van een handelaar genaamd Bijpo (of Bijpe).

Hij leverde deze kisten in bij de kistencentrale van Barend van Dijk onder de naam van zijn voormalige werkgever, Snoek. Omdat de waarde van het statiegeld (f 27,18) relatief hoog was en het bonnummer boven de 900 lag, kon hij niet direct cashen. Toen hij de volgende dag terugkwam om de bon te verzilveren, werd hij door toedoen van de oplettende Van Dijk aangehouden door de ambtenaar Thuis. Nett bekent de feiten volledig. Opmerkelijk is dat de verdachte na verhoor "heengezonden" werd, ondanks de bekentenis. In 1942 was Nederland bezet door nazi-Duitsland. Grondstoffen en verpakkingsmaterialen, zoals houten kisten (emballage), werden schaarser en daardoor waardevoller. De Centrale Markt in Amsterdam was een cruciaal knooppunt voor de voedselvoorziening, waar strenge controles golden (zoals de genoemde toegangskaarten).

Het bedrag van 27,18 gulden was in die tijd aanzienlijk; ter vergelijking: een gemiddeld weekloon voor een arbeider lag toen rond de 20 tot 30 gulden. De diefstal van deze kisten was dus een serieuze zaak. Het document geeft ook een inkijkje in de bureaucratische afhandeling van marktgerelateerde vergrijpen door specifieke ambtenaren van het Marktwezen, in nauwe samenwerking met de reguliere politie. Barend van Dijk Gerard Nett P.H.A. Snoek Bijpo (of Bijpe) B.M. Thuis (verbalisant). Marktwezen Politie