Politierapport / Proces-verbaal van de Inspectie voor de Prijsbeheersching. 4 juni 1942. INSPECTIE VOOR DE PRIJSBEHEERSCHING
RESSORT AMSTERDAM
DISTRICTSCOMMANDO NOORDHOLLAND.
=======

Onderwerp: Verkoop van groenten door Hijman VAN CLEEF.
Bijlage: een legitimatiekaart t.n.v. H. van Cleef.

R a p p o r t.

Ondergetekende, Johannes Bertus ORANJE, agent-rechercheur van politie te Nieuwer-Amstel, tevens opsporingsambtenaar als bedoeld in artikel 24 van het Prijsbeheerschingsbesluit, heeft de eer UEdelgestrenge beleefd het navolgende te rapporteren:

"Op 27 Mei 1942 werd door mij, in samenwerking met den groentendeskundige bij voormelden dienst, K. GROEN, terzake overtreding der prijsvoorschriften van groenten, proces-verbaal opgemaakt tegen:
Marcus KLOOT, geboren te Amsterdam, 19 November 1906, Nederlander, winkelier in fruit, wonende Nieuwe Prinsengracht en zaakdoende Blasiusstraat 85 te Amsterdam.

Tijdens dit onderzoek kwam vast te staan, dat M. Kloot op 27 Mei 1942 van:
Hijman VAN CLEEF, geboren te Amsterdam, 13 Juli 1904, Nederlander, los werkman in de markthallen, wonende Tilanusstraat 51 III te Amsterdam 15 k.g. prei en 29 k.g. rabarber had gekocht; voor de prei was de grossiersprijs in rekening gebracht terwijl voor de rabarber de grossiersprijs plus f.1.= in rekening was gebracht. Het gevolg hiervan was, dat M. Kloot in zijn winkel rabarber boven de wettelijk vastgestelde prijzen verkocht.

H. van Cleef te dezer zake gehoord gaf toe, dat hij op 27 Mei 1942 15 k.g. prei en 29 k.g. rabarber aan M. Kloot had verkocht. Hij meende echter, dat hij bij de rabarber een kist had geleverd, hetgeen door M. Kloot werd ontkend. De f.1.= die te veel in rekening was gebracht, was statiegeld voor deze kist.

Naar ons ter oore gekomen is, handelt H. van Cleef meermalen met groenten op de markt. Waarschijnlijk doet hij dit voor rekening van zijn broer M. van Cleef, grossier op de Centrale Markt, die onlangs een Verwalter in zijn zaak gekregen heeft. H. van Cleef was in dienst van zijn broer, doch is thans, daar hij Jood is, ontslagen. Aangezien hij in het bezit was van een legitimatiekaart van de Centrale Markt te Amsterdam waarop vermeld stond "personeel verkooper", welke toestand thans niet meer aanwezig is, heb ik deze ingenomen. Deze zal bij den heer directeur van de Centrale Markt te Amsterdam worden ingeleverd.

Het wil mij gewenscht voorkomen, dat H. van Cleef, tegen wien proces-verbaal zal worden opgemaakt, de toegang tot de markt ontzegd wordt.

Waarvan door mij op afgelegden ambtseed is opgemaakt dit rapport te Amsterdam op 4 Juni 1942.

De rapporteur,
(Handtekening) J.B. Oranje

Aan
den heer Districtscommandant
voor de Prijsbeheersching te Amsterdam.

[Handgeschreven kanttekening links onderaan:]
Rapport aflegg.
Kaart inlemen
zoals in rapport vermeld.
G / Toegang markt ontzegd.
S Dit rapport beschrijft een onderzoek naar een overtreding van de prijsvoorschriften voor groenten (prei en rabarber) tijdens de Tweede Wereldoorlog. De kern van de zaak is een prijsverschil van 1 gulden, waarvan de verkoper (Hijman van Cleef) beweert dat het statiegeld voor een kist was, terwijl de koper (Marcus Kloot) dit ontkent.

Het document legt echter een diepere, tragische laag bloot: de vervolging van de Joodse bevolking. Hijman van Cleef is ontslagen omdat hij Joods is en omdat de groothandel van zijn broer onder beheer van een "Verwalter" (een door de nazi's aangestelde beheerder) is geplaatst. De politieagent neemt zijn legitimatiekaart in en adviseert hem de toegang tot de markt volledig te ontzeggen, wat hem effectief zijn laatste bron van inkomsten ontneemt. 1. Prijsbeheersing in Oorlogstijd: Tijdens de bezetting was er een strikte prijscontrole om inflatie en zwarte handel tegen te gaan. De "Inspectie voor de Prijsbeheersching" hield hier scherp toezicht op.
2. Arisering: De term "Verwalter" verwijst naar de systematische diefstal van Joodse bedrijven door de bezetter. Joodse eigenaren werden uit hun functies gezet en vervangen door pro-Duitse beheerders.
3. Uitsluiting van Joden: In 1942 was de isolatie van Joden in Nederland nagenoeg voltooid. Ze werden ontslagen uit openbare functies en bedrijven, en hun bewegingsvrijheid (zoals toegang tot markten) werd stelselmatig ingeperkt.
4. Tilanusstraat/Blasiusstraat: Deze straten liggen in de Amsterdamse Oosterparkbuurt, een wijk die destijds een aanzienlijke Joodse populatie kende. De Centrale Markthallen (nu Food Center Amsterdam) waren het logistieke hart van de voedselvoorziening.