Proces-verbaal / Politierapport. INSPECTIE VOOR DE PRIJSBEHEERSCHING
RESSORT AMSTERDAM
DISTRICTSCOMMANDO NOORDHOLLAND.
=======

Onderwerp: Verkoop van groenten door
Hijman VAN CLEEF.
Bijlage: een legitimatiekaart t.n.v.
H. van Cleef.

R a p p o r t .

Ondergeteekende, Johannes Bertus ORANJE, agent-rechercheur van politie te Nieuwer-Amstel, tevens opsporingsambtenaar als bedoeld in artikel 24 van het Prijsbeheerschingsbesluit, heeft de eer UEdelgestrenge beleeft het navolgende te rapporteeren:
"Op 27 Mei 1942 werd door mij, in samenwerking met den groentendeskundige bij voormelden dienst, K. GROEN, terzake overtreding der prijsvoorschriften van groenten, proces-verbaal opgemaakt tegen:
Marcus KLOOT, geboren te Amsterdam, 19 November 1906, Nederlander, winkelier in fruit, wonende Nieuwe Prinsengracht en zaakdoende Blasiusstraat 85 te Amsterdam.
Tijdens dit onderzoek kwam vast te staan, dat M. Kloot op 27 Mei 1942 van:
Hijman VAN CLEEF, geboren te Amsterdam, 13 Juli 1904, Nederlander, los werkman in de markthallen, wonende Tilanusstraat 51 III te Amsterdam 15 k.g. prei en 29 k.g. rabarber had gekocht; voor de prei was de grossiersprijs in rekening gebracht terwijl voor de rabarber de grossiersprijs plus f. 1.= in rekening was gebracht. Het gevolg hiervan was, dat M. Kloot in zijn winkel rabarber boven de wettelijk vastgestelde prijzen verkocht.
H. van Cleef te dezer zake gehoord gaf toe, dat hij op 27 Mei 1942 15 k.g. prei en 29 k.g. rabarber aan M. Kloot had verkocht. Hij meende echter, dat hij bij de rabarber een kist had geleverd, hetgeen door M. Kloot werd ontkend. De f. 1.= die te veel in rekening was gebracht, was statiegeld voor deze kist.
Naar ons ter oore gekomen is, handelt H. van Cleef meermalen met groenten op de markt. Waarschijnlijk doet hij dit voor rekening van zijn broer M. van Cleef, grossier op de Centrale Markt, die onlangs een Verwalter in zijn zaak gekregen heeft. H. van Cleef was in dienst van zijn broer, doch is thans, daar hij Jood is, ontslagen. Aangezien hij in het bezit was van een legitimatiekaart van de Centrale Markt te Amsterdam waarop vermeld stond "personeel verkooper", welke toestand thans niet meer aanwezig is, heb ik deze ingenomen. Deze zal bij den heer directeur van de Centrale Markt te Amsterdam worden ingeleverd.
Het wil mij gewenscht voorkomen, dat H. van Cleef, tegen wien proces-verbaal zal worden opgemaakt, de toegang tot de markt ontzegd wordt.
Waarvan door mij op afgelegden ambtseed is opgemaakt dit rapport te Amsterdam op 4 Juni 1942.
De rapporteur,
[Handtekening: J.B. Oranje]

Aan
den heer Districtscommandant
voor de Prijsbeheersching te Amsterdam. Het document is een ambtelijk rapport over een prijsvordering tijdens de Duitse bezetting van Nederland. De kern van de zaak is een vermeende prijsopdrijving van 1 gulden bij de verkoop van 29 kilo rabarber. Van Cleef voert aan dat dit bedrag statiegeld voor een kist betrof, terwijl de koper (Kloot) dit ontkent.

Opvallend is hoe een relatief klein economisch vergrijp direct gekoppeld wordt aan de identiteit en status van de verdachte. De rapporteur meldt expliciet dat Van Cleef Joods is en dat hij is ontslagen omdat de zaak van zijn broer onder beheer van een 'Verwalter' is gesteld. De ambtenaar gebruikt de overtreding als aanleiding om Van Cleef zijn legitimatiebewijs voor de markt af te nemen en adviseert hem de toegang tot de markt volledig te ontzeggen. Dit illustreert de nauwe samenwerking tussen economische controle-instanties en de uitvoering van de anti-Joodse maatregelen. Dit rapport dateert van juni 1942, een kritieke fase in de Jodenvervolging in Nederland. In deze periode werden de beperkende maatregelen voor Joodse burgers steeds drastischer.
1. Verwalter: Het document noemt een 'Verwalter'. Dit was een door de bezetter aangestelde bewindvoerder die tot taak had Joodse bedrijven te 'aryaniseren' (onteigenen of liquideren).
2. Prijsbeheersching: De 'Inspectie voor de Prijsbeheersching' moest zwarte handel en inflatie tegengaan in een tijd van toenemende schaarste, maar fungeerde hier tevens als instrument om Joden uit het economische leven te weren.
3. Tijdlijn: Juni 1942 was de maand waarin de voorbereidingen voor de grootschalige deportaties naar de vernietigingskampen in volle gang waren (de eerste treinen uit Westerbork vertrokken in juli 1942). Het ontnemen van een legitimatiekaart en het ontzeggen van toegang tot de markt was een effectieve manier om Joodse burgers van hun laatste restjes inkomen en bewegingsvrijheid te beroven. H. van Cleef J.B. Oranje K. Groen M. Kloot M. van Cleef Politie