Officieel rapport / Proces-verbaal van bevindingen. 5 augustus 1942. B. Felthuis (Controleur). R A P P O R T

Door grossier F.Draaisma,werd mij,ondergetekende,controleur B.Felthuis,op 4 Augustus medegedeeld,dat grossier Spiering,huurder van open plaats 13 in de Hal,aan een kooper,buiten de Centrale Markt om,een groote partij spercieboonen zou hebben geleverd.Bij onderzoek is mij hetvolgende gebleken.
F.J.Spiering.Jr,wonende Spoorstraat 53 te Leerdam,die als personeel in dienst is bij zijn vader en voor deze de zaken op de Centrale Markt waarneemt,heeft,naar hij mij verklaarde in vorige jaren veel boonen betrokken van de veiling te Breda.Deze boonen gaf hij in commissie aan verschillende op de Centrale Markt gevestigde grossiers. Ook nu zou hij van de veiling te Breda een groote toewijzing van boonen hebben,waarvan hij thans echter een gedeelte aan de verschillende grossiers overgeeft,terwijl het grootste gedeelte door hem zelf wordt verkocht aan klanten van zijn vader.Zoo is dan uit zijn administratie gebleken,dat hij op Zaterdag 1 Augustus aan verscheidene koopers op de Centrale Markt twee of drie zakken spercieboonen heeft verkocht.Wat uit de administratie van Spiering.Jr tevens is gebleken,is,dat hij op Donderdag 30 Juli 100 zakken spercieboonen op Zaterdag 1 Augustus 160 zakken spercieboonen en op Maandag 3 Augustus 146 zakken spercieboonen heeft geleverd aan kooper Ch:Rozendaal,wonende Schagerlaan 40 te Amsterdam-Oost.Deze partijen heeft Spiering.Jr niet op de Centrale Markt aangevoerd,doch,voordat hij aan de Centrale Markt kwam,deze afgegeven aan Rozendaal.Deze afgifte heeft plaats gevonden aan de Weesperzijde ter hoogte van de garage van Slagboom.Naar Spiering.Jr mij verklaarde,zou Rozendaal voorheen een van zijn grootste afnemers van boonen zijn geweest en daarom nu recht hebben op dergelijke hoeveelheden.Voor deze boonen zou hij aan Rozendaal de vastgestelde maximum grossiersprijs( 27 cent per K.G.) hebben berekend.Volgens deze verklaring heeft Rozendaal dus in een tijd van 4 dagen van Spiering 4060 K.G.spercieboonen gehad.Rozendaal hierover door mij gehoord,verklaarde wel de 160 zakken en de 146 zakken sprecieboonen te hebben gehad doch niet de partij van 100 stuks op Donderdag 30 Juli.De boonen die hij heeft gehad,zou hij tegen de vastgestelde maximumprijs voor kleinhandelaren hebben "uitgevent" in het stadsdeel Zuid alhier.De heer J.B.Oranje, rechercheur van Politie te Nieuwer Amstel,thans gedetacheerd bij de Inspectie voor de Prijzen,afdeeling Amsterdam,die in dit geval ook reeds een onderzoek instelde,meende de verklaring van Spiering en Rozendaal,met betrekking tot de door hen opgegeven prijzen,te mogen betwijfelen en heeft beiden,in het belang van een nader onderzoek,in voorloopige hechtenis gesteld.
Met betrekking tot het groothandel drijven van F.J.Spiering.Jr zij opgemerkt,dat hij niet in het bezit is van een erkenning als groothandelaar in groenten en fruit.Hij verklaarde wel een erkenning te hebben aangevraagd en,in afwachting van een besluit van het Bestuur van de Ned;Groenten en Fruitcentrale,een voorloopig bewijs te hebben ontvangen waarbij hem door genoemd Bestuur toestemming is verleend om de groothandel uit te oefenen.Dit bewijs had hij evenwel niet bij zich.Een en ander neemt toch niet weg,dat Spiering.Jr niet gerechtigd was om op de Centrale Markt als grossier op te treden.
Toeganskaart voor de Centrale Markt van Rozendaal gaat hierbij.

Amsterdam 5 Augustus 1942
Controleur,

(getekend) B. Felthuis

Den Heer Bedrijfschef
van het Marktwezen.

(getekend) [Onleesbaar, mogelijk Jeekel] * Kern van de zaak: Het rapport beschrijft een vermoedelijk economisch delict tijdens de Tweede Wereldoorlog. F.J. Spiering Jr. wordt ervan beschuldigd grote hoeveelheden sperzieboonen (ruim 4000 kg) buiten de officiële kanalen van de Centrale Markt in Amsterdam om te hebben verhandeld aan Ch. Rozendaal.
* Locatie van de overtreding: De overdracht vond niet plaats op de markt, maar heimelijk bij een garage (Slagboom) aan de Weesperzijde.
* Procedurele gebreken: Spiering Jr. kon geen geldige erkenning als groothandelaar overleggen, wat destijds verplicht was via de "Ned. Groenten en Fruitcentrale".
* Handhaving: De verdachten zijn door rechercheur J.B. Oranje in voorlopige hechtenis genomen. Er is twijfel over de eerlijkheid van de opgegeven prijzen (mogelijk zwarte handel boven de maximumprijs van 27 cent).
* Opvallend detail: In de tekst wordt eenmaal de spelfout "sprecieboonen" gemaakt, terwijl elders correct "spercieboonen" staat. Dit document stamt uit augustus 1942, een periode waarin Nederland bezet was door nazi-Duitsland. Voedselvoorziening was strikt gereguleerd via een distributiesysteem en centrale markten om schaarste te beheersen en de Duitse oorlogsmachine te bevoorraden.

De "Ned. Groenten en Fruitcentrale" (NGFC) was een door de bezetter gecontroleerd orgaan dat toezag op de productie en distributie. Handel buiten deze centrale om ("buiten de markt") werd gezien als een economisch delict en werd streng gestraft, omdat het de officiële prijsbeheersing ondermijnde en vaak gepaard ging met zwarte handel. De betrokkenheid van de "Inspectie voor de Prijzen" onderstreept de focus van de autoriteiten op het handhaven van de vastgestelde maximumprijzen in een tijd van toenemende tekorten.