Getypt afschrift van een officieel rapport. 5 augustus 1942. A f s c h r i f t .

R A P P O R T .

Door grossier F. Draaisma, werd mij, ondergetekende, contrôleur B. Felthuis, op 4 Augustus medegedeeld, dat grossier Spiering, huurder van openplaats 13 in de Hal, aan een kooper, buiten de Centrale Markt om, een groote partij spercieboonen zou hebben geleverd. Bij onderzoek is mij het volgende gebleken.

F.J. Spiering Jr, wonende Spoorstraat te Leerdam, die als personeel in dienst is bij zijn vader en voor deze de zaken op de Centrale Markt waarneemt, heeft, naar hij mij verklaarde in vorige jaren veel boonen betrokken van de veiling te Breda. Deze boonen gaf hij in commissie aan verschillende op de Centrale Markt gevestigde grossiers. Ook nu zou hij van de veiling te Breda een groote toewijzing van boonen hebben, waarvan hij thans echter een gedeelte aan de verschillende grossiers overgeeft, terwijl het grootste gedeelte door hem zelf wordt verkocht aan klanten van zijn vader. Zoo is dan uit zijn administratie gebleken, dat hij op Zaterdag 1 Augustus aan verscheidene koopers op de Centrale Markt twee of drie zakken spercieboonen heeft verkocht. Wat uit de administratie van Spiering tevens is gebleken, is, dat hij op Donderdag 30 Juli 100 zakken spercieboonen, op Zaterdag 1 Augustus 160 zakken spercieboonen en op Maandag 3 Augustus 146 zakken spercieboonen heeft geleverd aan kooper Ch. Rozendaal, wonende Schagerlaan 40 te Amsterdam-Oost. Deze partijen heeft Spiering Jr. niet op de Centrale Markt aangevoerd, doch, voordat hij aan de Centrale Markt kwam, deze afgegeven aan Rozendaal. Deze afgifte heeft plaats gevonden aan de Weesperzijde ter hoogte van de garage van Slagboom. Naar Spiering Jr. mij verklaarde zou Rozendaal voorheen een van zijn grootste afnemers van boonen zijn geweest en daarom nu recht hebben op dergelijke hoeveelheden. Voor deze boonen zou hij aan Rozendaal de vastgestelde maximum-grossiersprijs (27 cent per K.G.) hebben berekend. Volgens deze verklaring heeft Rozendaal dus in een tijd van 4 dagen van Spiering 4060 K.G. spercieboonen gehad. Rozendaal, hierover door mij gehoord, verklaarde wel de 160 zakken en de 146 zakken spercieboonen te hebben gehad doch niet de partij van 100 stuks op Donderdag 30 Juli. De boonen, die hij heeft gehad, zou hij tegen de vastgestelde prijs voor kleinhandelaren hebben "uitgevent" in in het stadsdeel Zuid alhier. De heer J.B. Oranje, rechercheur van Politie te Nieuwer Amstel, thans gedetacheerd bij de Inspectie voor de prijzen, afdeeling Amsterdam, die in dit geval ook reeds een onderzoek instelde, meende de verklaring van Spiering en Rozendaal, met betrekking tot de door hen opgegeven prijzen te mogen betwijfelen en geeft beiden, in belang van een nader onderzoek, in voorloopige hechtenis gesteld.

Met betrekking tot het groothandel drijven van F.J. Spiering Jr, zij opgemerkt, dat hij niet in het bezit is van een erkenning als groothandelaar in groenten en fruit. Hij verklaarde wel een erkenning te hebben aangevraagd en in afwachting van het besluit van het Bestuur vande Nederlandsche Groenten-en Fruitcentrale, een voorloopig bewijs te hebben ontvangen, waarbij hem door genoemd Bestuur toestemming is verleend om de groothandel uit te oefenen. Dit bewijs had hij evenwel niet bij zich. Een en ander neemt toch niet weg, dat Spiering Jr. niet gerechtigd was om op de Centrale Markt als grossier op te treden.

Toegangskaart voor de Centrale Markt van Rozendaal gaat hierbij.

Amsterdam, 5 Augustus 1942
Contrôleur,
w.g. B. Felthuis.

Den Heer Bedrijfschef
van het Marktwezen.
w.g. J. Broerse.
Voor eensluidend afschrift:
De Directeur van het Marktwezen,
wnd. Dit document beschrijft een economisch delict tijdens de Duitse bezetting van Nederland. De kern van de zaak is het omzeilen van de Centrale Markt (de huidige Food Center Amsterdam aan de Jan van Galenstraat).

• Vergrijp: F.J. Spiering Jr. heeft grote hoeveelheden sperzieboonen (ruim 4000 kg) buiten de markt om direct geleverd aan een afnemer (Rozendaal) op een onofficiële locatie (Weesperzijde).
• Prijsbeheersing: Er wordt specifiek melding gemaakt van de "vastgestelde maximum-grossiersprijs" van 27 cent per kilo. De autoriteiten (Inspectie voor de Prijzen) vermoeden dat hier in werkelijkheid van is afgeweken (zwarte handel).
• Vergunningen: Spiering Jr. beschikte niet over de juiste papieren ("erkenning") om als groothandelaar op te treden, wat zijn handel op de markt sowieso onrechtmatig maakte.
• Sancties: Beide mannen zijn door rechercheur J.B. Oranje in voorlopige hechtenis gesteld, wat de ernst van dergelijke economische overtredingen in oorlogstijd onderstreept. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was de voedselvoorziening in Nederland strikt gereguleerd via een distributiesysteem. Om prijsopdrijving en de zwarte markt tegen te gaan, moesten alle partijen groente en fruit via de Centrale Markt verhandeld worden. Hier konden keurmeesters en controleurs toezien op de kwaliteit, de hoeveelheid en — cruciaal — de officiële maximumprijzen.

Het buiten de markt om verhandelen van goederen ("buitenom leveren") werd gezien als een ernstige ondermijning van de voedselvoorziening. De Inspectie voor de Prijzen, waar de genoemde rechercheur Oranje bij gedetacheerd was, werkte nauw samen met de crisiscontrolediensten om dergelijke praktijken de kop in te drukken. De Weesperzijde, waar de overdracht plaatsvond, lag gunstig voor transport maar buiten het directe zicht van de marktmeesters.