Handgeschreven brief/kennisgeving. 22 juli 1943. Mevrouw K. van Dongen-Engelen. Mijnheer. 22-7-1943

Met deze bericht ik u dat
H.F. van Dongen. Kerkstraat
38 bis, Amsterdam. sinds 10 juni
1943. zig moest melden als
krijgsgevangene. dus van
zelf sprekend geen gebruik
meer van zijn plaats kon
maken.

     Hoogacht.
     Mw. K. van Dongen-Engelen De brief is een zakelijke mededeling van een vrouw aan een niet nader genoemde instantie (waarschijnlijk het Gewestelijk Arbeidsbureau of een soortgelijke administratieve instelling). De kern van de boodschap is dat H.F. van Dongen sinds 10 juni 1943 niet meer op zijn post of adres aanwezig is omdat hij is weggevoerd als krijgsgevangene.

Taalkundig valt het gebruik van "zig" (in plaats van 'zich') op, wat duidt op een fonetische spelling die vaker voorkwam in informele of minder hoogopgeleide correspondentie uit die tijd. De zinsnede "geen gebruik meer van zijn plaats kon maken" is enigszins ambigu: het kan verwijzen naar een arbeidsplaats, een studieplek, of een specifieke plek in een register die nu vrijvalt. Dit document is direct verbonden met een ingrijpende gebeurtenis tijdens de Duitse bezetting van Nederland: de terugvoering in krijgsgevangenschap. Op 29 april 1943 werd namens generaal Christiansen bekendgemaakt dat de circa 300.000 leden van de voormalige Nederlandse land- en zeemacht zich opnieuw als krijgsgevangene moesten melden. Dit leidde tot de landelijke April-meistakingen.

De datum in de brief (10 juni 1943) valt kort na de uiterste meldingsdata die door de bezetter waren gesteld. Terwijl velen besloten onder te duiken, gaven anderen gehoor aan de oproep uit angst voor represailles tegen hun familie. H.F. van Dongen was een van de mannen die daadwerkelijk werd afgevoerd naar Duitsland. Dergelijke brieven waren voor de achterblijvers essentieel om de afwezigheid van een gezinslid officieel te verantwoorden bij instanties, bijvoorbeeld om problemen met distributiebonnen of huurbetalingen te voorkomen. H.F. van Dongen K. van Dongen