Ambtelijke rapportage / brief (doorslag). 16 October 1943. Onbekende ambtenaar (ondertekening ontbreekt op deze doorslag; referentie bovenaan: VD/SV). De Wethouder voor de Levensmiddelen. 26/13/4 M.

16 October 1943.

Klacht vischverdeeling.

den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,
A l h i e r.
==============

Onder terugzending van het met Uw kantbrief d.d. 17 September jl. om spoedig advies ontvangen stuk no. 703 L.M. 1943 heb ik de eer U te berichten, dat ik naar de onderhavige klacht een uitgebreid onderzoek heb doen instellen.

Allereerst heb ik den in de loods Wagenaarstraat bij den vischverkoop dienstdoenden marktambtenaar gehoord. In de betreffende week was de aldaar ingedeelde marktmeester De Wolff met verlof; hij werd vervangen door den contrôleur Helsloot.

Deze verklaarde nadrukkelijk, dat op 11 September jl. geen agenten in burger en geen marktambtenaar in burger in de loods zijn geweest om visch te koopen. Verder herinnert hij zich niet, dat een vrouw hem heeft aangesproken om te klagen en dat daarbij onder andere zou zijn gezegd, dat de Wethouder de gewraakte handelwijze zou hebben goedgekeurd. De uitdrukking: "Die appelen vaart, die appelen eet" is door hem beslist niet geuit.

Klager is dezerzijds tweemaal opgeroepen, doch niet verschenen. Daarop heeft de Inspecteur een bezoek gebracht aan de woning van de familie Goedings. Hij heeft daar gesproken met Mevrouw Goedings, oud 69 jaar, die verklaarde, op 11 September jl. in de loods, aan de Wagenaarstraat te hebben geconstateerd, dat aan een persoon, die geregeld in burger dienst heeft gedaan als marktambtenaar bij den verkoop van visch in bovenvermelden loods, visch werd afgegeven. Met dezen persoon zou zij het gesprek hebben gevoerd, vermeld in haar brief van 13 September jl.

Zij verklaarde, dat zij met den ambtenaar, die dien dag dienst had (Helsloot), niet heeft gesproken. Deze ambtenaar doet zijn werk correct, volgens Mevrouw Goedings.

Uit de beschrijving van Mevrouw Goedings moest worden opgemaakt, dat zij het gesprek had gevoerd met den marktmeester Van Moerkerken. Dit is ook de eenige ambtenaar, die vóór de rouleering van 1 September jl. regelmatig aldaar in burger dienst heeft gedaan. * Kern van de zaak: Het document verslaat een onderzoek naar een klacht van een burger (Mevrouw Goedings) over vermeende bevoorrechting bij de visverdeling in een loods aan de Wagenaarstraat. De klaagster stelt dat ambtenaren in burger vis mochten kopen buiten de regels om.
* De klacht: Mevrouw Goedings beweert dat een ambtenaar tegen haar zou hebben gezegd: "Die appelen vaart, die appelen eet". Dit is een variant op een bekend spreekwoord dat suggereert dat wie bij de bron zit, zichzelf mag bevoordelen. Ook zou er gesuggereerd zijn dat de wethouder hiervan wist.
* Resultaat onderzoek: De dienstdoende ambtenaar van die dag (Helsloot) ontkent alles. Na een huisbezoek bij de klaagster blijkt dat er sprake is van een persoonsverwisseling. Zij heeft niet gesproken met de dienstdoende ambtenaar Helsloot, maar waarschijnlijk met marktmeester Van Moerkerken, die voorheen in burger in die loods werkte.
* Taalgebruik: Het document hanteert de toen geldende ambtelijke spelling (bijv. "visch", "Octoner" [sic, waarschijnlijk typefout voor October], "jl." voor jongstleden). Dit document stamt uit oktober 1943, een periode tijdens de Duitse bezetting van Nederland waarin voedseldistributie en schaarste dagelijkse realiteit waren. Vis en andere levensmiddelen waren op de bon. Corruptie of het voortrekken van ambtenaren (eigen belang eerst) lag zeer gevoelig bij de hongerende bevolking. De Wagenaarstraat bevindt zich in de Amsterdamse Dapperbuurt, een wijk die tijdens de oorlog zwaar getroffen werd door schaarste en wegvoeringen. Het feit dat er een "uitgebreid onderzoek" wordt ingesteld naar een individuele klacht over vis, illustreert hoe explosief de stemming rondom voedselvoorziening was.