Ambtsverslag / Rapport van een marktopziener of inspecteur. 17 november 1943 (datumstempel/notitie rechtsboven). Het incident vond plaats op 12 november 1943. Inschrijving
D.i.D.
No. 26/19/1 M. 1943 16/11

Oproepen
17-11-43
Den den Inspecteur
v/h Marktwezen
alhier.

Toen ik Vrijdagmorgen 12 November de markt de Dapperstraat controleerde, zag ik daar een stal met koek. Deze stal koek behoorde aan Jan van Herwerden, geboren 12 Mei 1928 te Amsterdam, wonende Zeeburgerpad No 51. Toen ik van Herwerden vroeg of hij een koekvergunning had, toonde hij mij de legitimatiekaart van zijn moeder, die een vaste marktplaats op de Dapperstraat heeft.

Daar hij wederrechtelijk op de markt stond, liet ik hem onmiddellijk inpakken en zei ik hem te zullen rapporteren. ’s Middags ± 3.30 uur kwam Mej. F. Ch. van Herwerden-Vink polh No 114 en W. J. B. Mittemeijer polh No 121 naar mij toe en vroegen mij, waar ik de brutaliteit vandaan haalde om dien jongen in te laten pakken. Dat hadden zij nog nooit meegemaakt en toonden mij bijgaande voorkeurskaart, waar wel degelijk op stond, dat die jongen mocht vervangen.

Daar een voorkeurskaart altijd strikt persoonlijk is en op naam van de moeder stond en deze reeds in ’t bezit van een vaste marktplaats is, heb ik deze kaart ingenomen, temeer daar men er fraude mee pleegde.

De polh Mittemeijer zei: „Je geeft die kaart terug; je hebt niet het recht hem af te nemen.”

Ik gaf hem te kennen, dat ik deze kaart bij mijn... * Inhoud: Het document betreft een rapportage over een handhavingsincident op de Amsterdamse Dappermarkt tijdens de Tweede Wereldoorlog. Een 15-jarige jongen (Jan van Herwerden) dreef handel zonder de juiste papieren; hij gebruikte de kaart van zijn moeder. De inspecteur nam de kaart in beslag wegens vermeende fraude, wat leidde tot een verhitte confrontatie met andere marktkooplieden.
* Terminologie: De afkorting "polh" voor de nummers 114 en 121 verwijst vermoedelijk naar een specifiek marktregister of vergunningsstelsel (mogelijk 'Plaats op de Hollandsche markt' of een classificatie van de marktmeester). De "voorkeurskaart" was een officieel document dat bepaalde rechten gaf aan familieleden van standplaatshouders.
* Toon: Het verslag is geschreven in een zakelijke, ambtelijke stijl, maar de geciteerde tekst onderaan onthult de spanning en de mondige houding van de marktkooplieden tegenover de autoriteiten in die tijd. * Tijdsgeest: 1943 was een jaar van schaarste en strenge regulering in bezet Nederland. De handel op markten stond onder scherp toezicht van zowel de Nederlandse autoriteiten (Marktwezen) als de bezetter om de zwarte handel te beperken.
* Locatie: De Dappermarkt was (en is) een van de belangrijkste volksmarkten van Amsterdam. De strikte handhaving van vergunningen was noodzakelijk om de beperkte marktplaatsen en goederen te verdelen.
* Juridisch aspect: Het geschil draait om de interpretatie van de 'vervangingsregel'. De kooplieden stelden dat de jongen mocht vervangen op basis van de voorkeurskaart, terwijl de inspecteur oordeelde dat de kaart persoonlijk was en niet zomaar voor een tweede stal gebruikt mocht worden als de moeder al een vaste plek bezette. B. Mittemeijer F. Ch Marktwezen