Politierapport (Afschrift).
Origineel
Politierapport (Afschrift). Tvq.Zw. Afschrift
No.1071 L.M.1943
POLITIE TE AMSTERDAM
bureau ECONOMISCHE ZAKEN.
R A P P O R T .
In verband met een daartoe bekomen mondelinge opdracht, terzake de zich op de Nieuwmarkt te Amsterdam bevindende marktkramen en uitstallingen, hebben wij ondergetekenden, P.J.Lurks;Th.W-Oortwijn; en A.J.Stegwee. allen opsporings-ambtenaar, in de zin van artikel 24 van het prijsbeheerschingsbesluit, dienstdoende aan het bureau Economische zaken, alhier, op Dinsdag 14 December 1943 een onderzoek ingesteld en daarbij het volgende bevonden:
Bij telling bleek op datum, voorgenoemd, dat zich op de Nieuwmarkt in het totaal 118 kramen en uitstallingen bevonden, en wel gespecificeerd als volgt:
| 2e handsch aardewerk | 8 |
|---|---|
| koek en gebak | 6 |
| koffie en soep | 2 |
| ongeregeld ijzerwerk | 26 |
| 2e hands schoenwerk en -reparatie | 15 |
| 2e hands horloges en uurwerken | 6 |
| zuurwaren | 3 |
| oude gramofoons en platen | 3 |
| nieuw en 2e hands textiel | 6 |
| 2e hands jassen en costuums | 3 |
| bloemen en bloembollen | 1 |
| oude boeken | 10 |
| rijwielonderdelen | 5 |
| oude haarden en onderdelen daarvan | 2 |
| electrotechnisch materiaal | 2 |
| garen en band | 2 |
| 2e handsglaswerk | 1 |
| 2e hands vloerbedekking | 1 |
| schaatsen | 1 |
| nieuwe ijzerwaren | 2 |
| oude meubelen | 1 |
| ongeregelde goederen | 8 |
| drogisterij artikelen | 3 |
| brillen en optische instrumenten | 1 |
| totaal | 118. |
waarvan opgemaakt, gesloten en getekend, dit rapport te Amsterdam, den 14den December 1943.
de Opsporingsambtenaren voorgenoemd
w.g.
J.P.Lurks.
Th.W.Oortwijn.
A.J.Stegwee.
Voor eensluidend afschrift,
stempel Hoofdbureau v. Politie
d.d. 18-12-1943. Dit document is een administratieve weergave van een economische controle op de Amsterdamse Nieuwmarkt tijdens de Duitse bezetting. Enkele opvallende aspecten:
- Sprekende cijfers over de schaarste: De lijst getuigt van een typische oorlogseconomie. Van de 118 kramen zijn er ten minste 50 expliciet gericht op de verkoop van tweedehands goederen, reparaties of "ongeregeld" (rommel/divers) materiaal. Nieuwe goederen waren in december 1943 uiterst schaars.
- Controleapparaat: De inspectie wordt uitgevoerd door drie opsporingsambtenaren van het Bureau Economische Zaken. Dit bureau was belast met de handhaving van de distributiewetten en het bestrijden van de zwarte markt. Het feit dat drie man gestuurd worden voor een enkele telling onderstreept het belang dat de bezetter hechtte aan economische controle.
- Prijsbeheersching: Er wordt expliciet verwezen naar "artikel 24 van het prijsbeheerschingsbesluit". Dit was een instrument om inflatie te beteugelen, maar ook om de totale controle over de goederenstroom te behouden. De datum — december 1943 — is cruciaal. Amsterdam bevond zich in de diepste periode van de bezetting. De Nieuwmarkt, van oudsher het hart van de Joodse buurt, was op dit moment nagenoeg "leeg" na de grootschalige deportaties van de Joodse bevolking in de jaren daarvoor.
De markt die hier beschreven wordt, functioneerde in een getraumatiseerde stad waar voedsel en brandstof (merk op: de verkoop van "oude haarden" en "koffie en soep") steeds problematischer werden. De lijst geeft een zeldzaam, klinisch beeld van wat er nog te koop was voor de gewone Amsterdammer in de winter voor de Hongerwinter: veelal oude kleding, rijwielonderdelen (fietsen waren veelal gevorderd of verborgen) en tweedehands huisraad.