Getypt afschrift van een politierapport. Nacht van 8 op 9 december 1943. Afschrift

No. 1071 L.M.1943.
Afschrift van Rapport 343, van 8 op 9 December 1943, Afd.14 Bur.Houtmarkt

16.30 Rapporteerde de Hoofdwachtmeester Bookelman, dat door den Opper-
wachtmeester Bos, met assistentie van 2 wachtmeesters, hedenmiddag
te 15.30 uur, eenige groepen bonnenhandelaren e.d. in de omgeving
Zeedijk en Nieuwmarkt met gebruikmaking van sabel zijn uiteen-
gedreven. Gevolgen onbekend.
Verder zij vermeld, dat ondanks voortdurende contrôle, de z.g.
zwarte handel, aldaar welig tiert.
Dit vindt mede zijn oorzaak hierin, dat handelaren en andere on-
gure elementen volop schuilgelegenheid vinden in café's gangen,
sloppen en stegen, woningen van vrienden, ens.; dat jeugdige
personen e.a. op de Nieuwmarkt tussen en achter de kramen aller-
lei voorwerpen kopen en verkopen, zodat met medewerking van het
Marktwezen, b.v. door verplaatsing van den dagmarkt, bij wijze
van proef, naar het Waterlooplein, resultaat niet uitgesloten is.
Bovendien zijn berichten binnen gekoemen, dat enkele beruchte indi-
viduen reizigers opwachten vanaf het C.S. en vragen, of zij
bonnen enz. bij zich hebben waarna zij onder een of ander voor-
wendsel worden meegelokt; waarheen is onbekend, doch worden zij
op de een of andere wijze van hun voorraad beroofd.
Aangifte volgt nimmer. Tel. en afschriften verz.
Voor eensluidend afschrift.
De Wachtcommandant
De Hoofdwachtmeester
w.g.Filippo. Dit rapport biedt een inkijkje in de handhaving van de openbare orde in bezet Amsterdam eind 1943. De focus ligt op de bestrijding van de zwarte handel in distributiebescheiden (bonnen) rondom de Nieuwmarkt en de Zeedijk.

Opvallende elementen:
* Geweldgebruik: De politie zette sabels in om groepen handelaren uiteen te drijven, wat duidt op een grimmige sfeer en harde repressie.
* Structurele problematiek: De politie erkent dat de handel "welig tiert" en dat de fysieke omgeving (nauwe stegen en sympathiserende buurtbewoners) effectieve handhaving bemoeilijkt.
* Criminaliteit in de marge: Er wordt melding gemaakt van berovingen van reizigers vanaf het Centraal Station. Omdat deze slachtoffers zelf illegaal bonnen probeerden te kopen, deden zij nooit aangifte ("Aangifte volgt nimmer").
* Beleidsvoorstel: Men suggereert de markt te verplaatsen naar het Waterlooplein om de sociale controle te vergroten en de "ongure elementen" hun schuilplaatsen te ontnemen. In december 1943 was de schaarste in Nederland door de Duitse bezetting nijpend. Het distributiesysteem was essentieel om aan voedsel en goederen te komen, waardoor de illegale handel in distributiebonnen een enorme vlucht nam. De Nieuwmarktbuurt was van oudsher een centrum voor handel en werd tijdens de bezetting een knooppunt voor de zwarte markt.

De politie in Amsterdam stond onder bevel van de Duitse bezetter, maar veel dagelijkse politietaken bleven gericht op algemene ordehandhaving en criminaliteitsbestrijding. Echter, door de bezettingsomstandigheden en de enorme tekorten vervaagde de grens tussen overlevingsdrang van de bevolking en zware criminaliteit, zoals in dit rapport wordt geschetst. Bureau Houtmarkt was gevestigd nabij het Jonas Daniël Meijerplein, in het hart van de toenmalige Jodenbuurt die tegen die tijd grotendeels was leeggehaald door deportaties. Marktwezen Politie Puls