Getypte brief met handgeschreven kanttekeningen en stempels. 12 mei 1943. Maria de Wit (en Paprocki), Amsterdam. De heer Directeur van het Marktwesen, Jan van Galenstraat, Amsterdam. [Rechtsboven, handgeschreven:] 871

[Linksboven:] Maria de Wit
[Rechtsboven:] Amsterdam, den 12. Mai 1943

[Stempel linksboven:] No. 76 G/183/1 M. 1943 [handgeschreven toevoeging: 14/F]

An den
Herrn Direktor vom Marktwesen
A m s t e r d a m
Jan van Gaalenstr.

[Handgeschreven in rood potlood/inkt, rechterzijde:]
m.b. bij Insp. onderzocht [initialen]

Betr.: Fischzuteilung.

Auf Veranlassung der Deutschen Reichsbehörden habe ich im Jahre 1942 das ehemals jüdische Kolonialwarengeschäft des E. Graanat, Amsterdam, Vyzelstr. 109, übernommen. Zu meinen ständigen Kunden gehören in erster Linie Reichsdeutsche, hauptsächlich Angehörige von Deutschen Dienststellen und Beamte von den Büros des Reichskommissars. Ich habe es mir zur Aufgabe gestellt, meine Kundschaft in jeder Weise zufrieden zu stellen. Durch die Bewirtschaftung ist die Auswahl der einzelnen Artikel so beschränkt, dass es für mich unbedingt zur Aufrechterhaltung meines Betriebes notwendig ist, dass ich bei der Fischzuteilung berücksichtigt werde. Ich bitte Sie deshalb, mir auf dem schnellsten Wege die Genehmigung zu erteilen, dass ich alle Sorten von Fische zugewiesen bekomme und dadurch meine Kundschaft auch mit diesem Artikel, soweit es die Marken zulassen, beliefern kann.

Hochachtungsvoll

[Handgeschreven handtekeningen:]
Maria de Wit
Paprocki

[Blauwe stempel onderaan:]
HANDEL in VISCH-GROENTEN
FRUIT en COMESTIBLES
O. de WIT PAPROCKI
VIJZELSTRAAT 109
AMSTERDAM-C.

[Handgeschreven in blauw, links:]
oproepen met gegevens 25-5-43 [onleesbare handtekening]

[Handgeschreven in rood, linksonder:]
Num 9,30

[Rechtsonder:] 146 B Dit document is een verzoekschrift van Maria de Wit aan de Amsterdamse directeur van het Marktwesen voor de toewijzing van vis. De kernpunten van de brief zijn:

1. Arisering: De schrijfster verklaart expliciet dat zij in 1942 het "voorheen Joodse" koloniale warenbedrijf van E. Graanat aan de Vijzelstraat 109 heeft overgenomen op last van de Duitse autoriteiten. Dit is een direct bewijs van de 'arisering' van Joods bezit tijdens de bezetting.
2. Collaboratie en Klantenkring: De schrijfster motiveert haar verzoek door te wijzen op haar klantenkring, die voornamelijk bestaat uit Reichsdeutsche en ambtenaren van het Reichskommissariat. Ze gebruikt haar dienstige houding jegens de bezetter als pressiemiddel om schaarse goederen (vis) toegewezen te krijgen.
3. Schaarsche: De brief reflecteert de economische situatie van 1943, waarin de "Bewirtschaftung" (distributiestelsel) de handel sterk beperkte. Om haar bedrijf rendabel te houden, heeft zij extra toewijzingen nodig buiten de standaardrantsoenen om.
4. Bureaucreatie: De verschillende stempels en handgeschreven ambtelijke opmerkingen ("oproepen met gegevens", "Insp. onderzocht") tonen het bureaucratische proces van de bezettingsadministratie in Amsterdam. De brief plaatst de lezer midden in de economische uitsluiting van de Joodse bevolking. De genoemde eigenaar, Emanuel Graanat (geboren 1893), dreef inderdaad een winkel aan de Vijzelstraat 109. Hij en zijn gezin werden tijdens de Holocaust gedeporteerd; Emanuel Graanat werd in 1944 vermoord in Auschwitz.

Maria de Wit en haar partner Paprocki traden op als zogenaamde 'Verwalters' of begunstigden van het Duitse beleid om Joods kapitaal en winkels over te dragen aan niet-Joden. De Vijzelstraat was destijds een belangrijke verkeersader waar veel Duitse instanties in de nabijheid gevestigd waren, wat de strategische waarde van de winkel voor de bezetter verklaart. Het document is een treffend voorbeeld van hoe gewone zakelijke correspondentie uit die tijd doordrenkt was van de ideologie en de misdaden van het nationaalsocialisme. Directeur van (De heer) E. Graanat