Proces-verbaal / Getuigenverklaringen (handgeschreven verslag). 9 november 1939. De zaak Biet - Jansen

Meubelmkr. M.P. Schepenisse, Tolbosch 94 III verklaart op een Zaterdag, ongeveer 4 weken geleden, te hebben gezien en gehoord, dat Levie Biet het publieke zei: "koop gerust die goedkoopere mosselbaars".
Toen kwamen een klap v. Levie Biet, toen sloeg Marie Jansen hen met een mosselbaars in het gezicht, toen weer een gooi v. Biet, waardoor Marie met bank en beursje omviel, toen gooide Marie weer met mosselbaars.
Van een mes gooien heb ik niets gezien! wel dat Barendje van de overkant met een mes kwam aangelopen.

Verhoor Jan Truijp op 9 Nov. 39.
Hij verklaart de ruzie niet van nabij te hebben bijgewoond; hij heeft dus niets van een mes gezien.

Verhoor van Willems, knecht v. Levie Biet op 9-11-39
De ruzie heeft plaatsgehad volgens W. op Di. of Wo. v.m. om ± 2 uur. Het moet in het begin v.d. week zijn geweest en niet op Zaterdag, want op Di. + Wo. staat Marie meest vooraan de markt, schuift ze op naar de kant v. Levie Biet, Zaterdags komt ze niet zoo ver.
De ruzie ging als volgt: Wij kregen een klant aan de stal, die vroeg naar mosselbaars, prijs was 10 cent; ze zei: bij Marie kosten ze 9 cent. De [klant] ging naar Marie. Bietes ook heen en zei: "die goedkoope kun je gerust nemen, dat is dezelfde kwaliteit als de andere." Toen gooide Marie met een paar mosselbaarsen: zijn bril is afgevallen. Toen gaf Biet haar een duw, haar schaal viel op de grond, zij niet. Toen gooide ze met een visch-hakmes ± ½ M. groot met handvat mee; ik zag dat Marie het opname en gooide, het ging rakelings langs Biet's schouder, het raakte hem niet, althans niet v. beteekenis. De menschen kwamen tusschenbeide, anders had ze stellig de klap v. Biet gekregen.
Terwijl ze gooide, riep ze: "stinkjood, en ik krijg je nog wel".
Willems zal de mannen, die het gezien moeten hebben naar mij sturen en hun adres opgeven.

Rapport L. Krij d.d. 9 Nov. 39 over schreeuwen v. Marie betr. wegen met gelijke schalen enz. Het document bevat getuigenverklaringen over een geweldsincident op de markt tussen twee handelaren: Levie Biet en Marie Jansen. De aanleiding was een prijsconflict ("9 cent vs 10 cent") waarbij Biet de kwaliteit van de goedkopere waar van Jansen in twijfel trok of sarcastisch becommentarieerde.

De verklaringen spreken elkaar op punten tegen:
1. Datum: Schepenisse spreekt over een zaterdag vier weken terug, terwijl Willems stelt dat het op een dinsdag of woensdag moet zijn geweest vanwege de marktindeling.
2. Het geweld: Er wordt over en weer gegooid met "mosselbaars" (mogelijk vis of viskisten/schalen). Marie Jansen zou volgens Willems een groot "visch-hakmes" naar Biet hebben gegooid.
3. Het mes: Schepenisse heeft niemand met een mes zien gooien, maar zag wel een derde persoon ("Barendje") met een mes aanlopen.

De ruzie escaleerde van verbale beledigingen naar fysiek geweld en eindigde met een antisemitische belediging ("stinkjood") door Marie Jansen aan het adres van Levie Biet. Dit document stamt uit november 1939, een periode van grote spanning in Nederland. Hoewel Nederland nog neutraal was in de Tweede Wereldoorlog, was de dreiging van nazi-Duitsland voelbaar. De antisemitische opmerking aan het einde van het verslag illustreert dat anti-Joodse sentimenten ook in Nederland aan de oppervlakte lagen, zelfs bij alledaagse marktruzies.

Het document lijkt een voorbereidend dossier voor een politierapport of een rechtszaak wegens mishandeling of verstoring van de openbare orde. De term "wegen met gelijke schalen" in de laatste regel is een juridische/ethische metafoor voor eerlijkheid en rechtvaardigheid, wat suggereert dat er ook een geschil was over de eerlijkheid van de handelspraktijken op de markt.