Officieel prijsvoorschrift/verordening (doorslag van een getypt document). 1943. BIJLAGE II. GEMACHTIGDE VOOR DE PRIJZEN.

PRIJSVOORSCHRIFT 1943 FRUIT OP STAM.

Op grond van par. 1 der Verordening No. 23/1940, in verband met de artikelen 1 en 2 der Verordening No. 115/1942 en in overeenstemming met par. 2 der Verordening No. 3/1940 van den Rijkscommissaris voor het bezette Nederlandsche gebied, wordt, in overeenstemming met den Secretaris-Generaal van het Departement van Landbouw en Visscherij, bepaald:

Artikel 1.
Dit prijsvoorschrift verstaat onder:
1. fruit op stam: appelen, kersen, peren en pruimen, die op stam verpacht worden.
2. oogsten: het, anders dan tegen arbeidsloon, verwerken van fruit op stam tot roerende lichamelijke goederen.
3. verpachten van fruit op stam: het, in welken vorm of onder welke benaming ook, verleenen van het recht om fruit op stam te oogsten.
4. verpachter: degene, die het onder 3 bedoelde recht, in welken vorm of onder welke benaming ook, verleent.
5. pachter: degene, die het onder 3 bedoelde recht, in welken vorm of onder welke benaming ook, verkrijgt.
6. fruitveiling: de aangeslotenen G. bij de Nederlandsche Groenten- en Fruitcentrale.

Artikel 2.
1. Door het Bedrijfschap worden Prijzencommissies voor fruit op stam ingesteld.
2. Elke Prijzencommissie bestaat uit tenminste 3 personen, die benoemd, geschorst en ontslagen worden door het Bedrijfschap, in overeenstemming met den Gemachtigde voor de Prijzen.
3. Er kunnen evenveel Prijzencommissies als fruitveilingen in Nederland zijn en ten kantore van elke fruitveiling kan een Prijzencommissie gevestigd worden.
4. Door het Bedrijfschap voor Groenten en Fruit worden, in overeenstemming met den Gemachtigde voor de Prijzen, aan de Prijzencommissies richtlijnen gegeven voor het vaststellen der prijzen van het te verpachten fruit op stam en instructies voor de overige, in verband daarmede, te verrichten werkzaamheden.

Artikel 3.
1. Het is verboden fruit op stam te verpachten, indien niet vooraf schriftelijk aan de Prijzencommissie, die gevestigd is ten kantore van de veiling, waarover de verpachter gehouden is, zijn producten te veilen, vaststelling van den prijs verzocht is en indien die prijs niet voor de verpachting schriftelijk door de Prijzencommissie aan den verpachter medegedeeld is.
2. De kosten van het schatten komen voor rekening van den verpachter. Zij worden, overeenkomstig de in het vierde lid van artikel 2 bedoelde instructies, door de Prijzencommissies vastgesteld en moeten door den verpachter aan de Prijzencommissie dadelijk na opgave en voor het ontvangen van de in het eerste lid bedoelde prijsvaststelling voldaan worden.
3. Het is verboden fruit op stam voor hoogeren prijs te verpachten, dan de Prijzencommissie heeft vastgesteld. Nevenbedingen, die de lasten van den pachter verhoogen, zijn verboden.
4. Fruit op stam mag, onverminderd de verder terzake bestaande of uit te vaardigen voorschriften, slechts worden verpacht bij schriftelijk aangegane overeenkomst, bevattende een nauwkeurige omschrijving van het verpachte en van alle verplichtingen van den verpachter en den pachter, benevens het nummer en den datum van de in lid 1 bedoelde prijsvaststelling.

• 2 -

--- Dit document is een juridisch instrument waarmee de bezettingsautoriteiten in 1943 grip probeerden te krijgen op de handel in fruit. Het specificeert de regels rondom "fruit op stam" – fruit dat nog aan de boom hangt maar alvast wordt verkocht/verpacht.

De kern van de regeling is de centrale prijsbeheersing. Niets mag worden verpacht zonder dat een officiële "Prijzencommissie" (gekoppeld aan de lokale veilingen) de waarde heeft getaxeerd en een bindende prijs heeft vastgesteld. Het verbod op "nevenbedingen" (artikel 3, lid 3) was specifiek bedoeld om prijsopdrijving via omwegen (zoals extra verplichte diensten of kosten) tegen te gaan.

Het document getuigt van een zeer hoge graad van bureaucratisering. Elke transactie moest schriftelijk worden vastgelegd en voorzien zijn van een officieel registratienummer van de prijsvaststelling.

--- Tijdens de Duitse bezetting van Nederland (1940-1945) werd de economie strak gereguleerd om schaarste te beheersen, inflatie te voorkomen en de export naar Duitsland veilig te stellen. De Gemachtigde voor de Prijzen was een machtig instituut dat toezag op de prijsvorming van nagenoeg alle goederen en diensten.

In de landbouwsector werd dit uitgevoerd via de zogenaamde Bedrijfschappen (zoals het Bedrijfschap voor Groenten en Fruit). Deze organisatievorm dwong boeren en handelaren in een strak keurslijf van regels. Fruit was een schaars goed en de verkoop "op stam" was een manier voor handelaren om voorraad te garanderen. Door dit proces volledig onder toezicht van Prijzencommissies te plaatsen, probeerde de bezetter de zwarte handel in fruit de kop in te drukken en de distributie te controleren via de erkende veilingen (de "Nederlandsche Groenten- en Fruitcentrale").

Dergelijke voorschriften waren essentieel voor het functioneren van de distributiestelsels en de voedselvoorziening onder bezettingstijd, maar zorgden ook voor grote frustratie en administratieve last voor telers. Bedrijfschap