Gedrukte open brief of verklaring. De Commissie benoemd door de Vereenigde Kooplieden en winkeliers te Amsterdam. Overtuigd van het nuttige doel, waarvoor bedoelde aardappelen werden opgeslagen, doch nog meer overtuigd dat het in het geheel niet in de bedoeling der Gemeente ligt, die nijvere Amsterdammers die steeds in den aardappelhandel hun brood hebben verdienen te benadeelen, nemen wij de vrijheid UEd. in overweging te geven of het niet mogelijk kan wezen een deel der op te ruimen aardappelen te verkoopen aan de forten der stelling Amsterdam of interneeringskampen.

Desverlangd zijn ondergeteekenden gaarne bereid tot mondelinge toelichting van dit schrijven.

Hoogachtend:
Volgt onderteekening.

Nietwaar dit is volkomen duidelijk. Tevens werd hierin een weg gewezen hoe men met de aardappelen die opgeruimd moesten worden, had kunnen handelen. Doch neen, de Gemeente gaf er de voorkeur aan deze aardappelen te verkoopen door middel van de sociaal-democratische arbeiderscoöperatie „De Dageraad” waardoor dus met uitschakeling van den daarvooraangewezen en bestaanden tusschenhandel, aan dit lichaam een soort van gemeentelijk privilege werd verleend. Ten behoeve van de zeventien „Dageraad”-winkels werd voor den verkoop der gemeente-aardappelen de noodige reclame gemaakt.

Maar het eigenaardige of liever betreurenswaardige is dat de te maken winst niet geheel ten goede kwam aan de gemeente terwijl deze zelf het risico had te dragen.

Afgescheiden van het feit dat door den genoemden maatregel vele winkeliers, die toch reeds zwaar belast zijn, schade werd berokkend, ook dient het afgekeurd dat een gedeelte der winst ten goede komt aan de S. D. A. P. als gevolg van de winstverdeeling welke door „De Dageraad” wordt gevolgd.

Nu willen wij niet eens spreken van de omstandigheid dat „De Dageraad” niet bekend is met den aardappelhandel en het daarom ook reeds ongewenscht is den verkoop der gemeente-aardappelen aan deze coöperatie toe te vertrouwen; doch wel willen wij nog enkele woorden wijden aan hetgeen „Het Volk” heeft gezegd ter verdediging van den maatregel van den verkoop door middel van „De Dageraad”.

Genoemd dagblad zeide o.a. dat het juist aanbeveling verdiende dat „De Dageraad” met den verkoop was belast, omdat deze coöperatie alle gewenschte relaties met de arbeidersbevolking bezit.

Dit nu achten wij aan gerechten twijfel onderhevig. Het moge waar zijn dat vele vrouwen bij „De Dageraad” hun inkoopen doen, het is even waar dat talrijke groepen arbeiders niet gediend zijn van deze sociaal-democratische instelling en daarom ook niet geneigd zijn hun inkoopen door hun vrouwen daar te laten doen!

Met „Het Volk” zijn wij het eens, dat de Gemeente-aardappelen niet in handen mogen komen van speculanten. Maar wij zien niet in dat dit een beweegreden mocht en mag zijn om de tusschenhandelaars volkomen uit te schakelen. Wij komen daar met alle kracht tegen op!

Heeft de eerlijke winkelstand goede maatregelen, geboren uit de zucht om aan sociale nooden te voldoen, ooit tegengewerkt? En indien men speculatie vreesde, had men dat dan niet kunnen voorkomen of tegengaan door een doeltreffende en eenvoudige controle? En toch heeft de Gemeente niet geschroomd aan den speculatiegeest mede te doen door op een gegeven oogenblik 30 of 40 cent, ook meer, voor zeker soort te vragen.

Dat er gevallen van speculatie en verkoop van Gemeente-groenten met hooge winsten hebben plaats gehad betreuren wij evenzeer, doch dit neemt niet weg dat men daarvoor niet dat deel van den winkelstand dat van den aardappelhandel leven moet, had moeten treffen.

Zooals gezegd, door een controle had men practijken van speculanten kunnen verhinderen.

Resumeerend hebben wij dus twee hoofdgrieven: gemis aan overleg en deskundige voorlichting en uitschakeling van den tusschenhandel en aardappelwinkeliers, om een andere categorie van menschen daar tusschen te plaatsen.

Wat nog met de hoeveelheid aardappelen moet geschieden die nu nog onder het gemeentelijk beheer in voorraad ligt, ieder vakman is er nieuwsgierig naar, want nog nooit te voren zijn er zoodanige aardappelen in Amsterdam geweest.

Wij hopen en vertrouwen dat wanneer een dergelijke regeling in de toekomst wederom getroffen moet worden, men ter bevoegder plaatse met onze wenschen zal rekening houden.

De Commissie
benoemd door de Vereenigde Kooplieden en winkeliers te Amsterdam
M. A. SIEVERTS. — JAC. KNOOP.
J. F. KOK. — C. VAN DUSSELDORP
H. DEELSTRA. — S. R. BOUWMAN. Dit document is een krachtig protest van de georganiseerde middenstand tegen wat zij zien als oneerlijke concurrentie en politiek favoritisme door het Amsterdamse gemeentebestuur.

Kernpunten van het bezwaar:
1. Uitschakeling van de reguliere handel: De gemeente koos ervoor de bestaande groothandel en winkeliers te passeren ten gunste van één specifieke coöperatie („De Dageraad”).
2. Financieel onrecht: Terwijl de gemeente het risico droeg, vloeide een deel van de winst naar de SDAP via de winstverdeling van de coöperatie.
3. Gebrek aan expertise: De schrijvers stellen dat „De Dageraad” geen verstand heeft van de aardappelhandel, wat de kwaliteit of efficiëntie in gevaar brengt.
4. Sociale misrepresentatie: De claim dat de coöperatie alle arbeiders bereikt, wordt betwist; veel arbeiders zouden juist niets met socialistische instellingen te maken willen hebben.
5. Hypocrisie: De gemeente zegt speculatie te willen bestrijden, maar vraagt zelf ook hoge prijzen en weigert de reguliere handel te gebruiken onder een controlesysteem.

De toon is formeel maar verontwaardigd, eindigend met een dringende oproep tot overleg in de toekomst. Dit schrijven moet geplaatst worden in de context van de Eerste Wereldoorlog (1914-1918). Hoewel Nederland neutraal was, zorgde de oorlog voor grote schaarste aan voedsel en brandstof. De overheid en gemeenten grepen in met distributiesystemen en centrale inkoop om woekerprijzen en honger te voorkomen.

In Amsterdam leidde dit tot politieke spanningen. De SDAP (Sociaal-Democratische Arbeiderspartij) was sterk vertegenwoordigd in het stadsbestuur. Door de verkoop van noodvoorraden via de eigen partij-coöperatie „De Dageraad” te laten verlopen, versterkten zij hun band met de arbeidersklasse, maar dit stuitte op fel verzet van de traditionele middenstand die hun broodwinning bedreigd zag. De vermelding van de Stelling van Amsterdam (waar gemobiliseerde soldaten lagen) en interneringskampen (voor buitenlandse militairen die de grens overkwamen) bevestigt de oorlogstijd. De krant „Het Volk” was het partijorgaan van de SDAP.