Ambtelijk rapport/brief aan de Gemeenteraad. 17 mei 1920. [Linksboven in stempel/inkt:] No / 1239 M. 1920

[Rechtsboven:]
Amsterdam
17 mei 1920

[Midden:]
Aan den Gemeenteraad
der Gemeente Amsterdam.

Rapport beh. aardappel-
verkoop 1919/20

Nadat gebleken was, dat de Regeering
gedurende het seizoen 1919/20 de
voorziening met aardappelen geheel aan den
vrijen handel zou overlaten, werd in September
1919 het plan opgevat om van Gemeentewege
[Margenoot links:] hunne machtiging te hebben voor de voorziening van aardappelen
[Doorgestreept: iets te doen, teneinde de aardappelen]
Voor den oogst 1919 waren door
de Regeering garantie prijzen vast-
gesteld op f 7.50 per 100 kg. verhoogd
met een bewaarloon dat steeds
hooger werd naarmate de aardappelen
later in het seizoen door de Regeering
werden afgenomen. Deze prijs gold zoowel
[Margenoot links:] aardappelen van
voor de beste als voor de mindere [kwaliteit toegevoegd tussen de regels]
soorten aardappelen. De onderstelling
lag dus voor de hand, dat de beste
aardappelen niet zouden worden
geleverd aan de Regeering, maar
tegen veel hoogere dan de garantieprijzen
op de vrije markt zouden worden
verkocht. De meer gegoeden zouden zich
dus van de beste kwaliteit kunnen
voorzien & daarvan opslag maken,
terwijl de mindere [het overig deel] der
bevolking op de mindere kwaliteit,
die in het klein in de winkels zouden
worden verkocht, zijn aangewezen.
Met het oog hierop en tevens om
te voorkomen, dat gedurende den tijd
[Margenoot links:] waarin
dat het vervoer door ijs gestremd kan
zijn, de prijzen der aardappelen te hoog
zouden worden opgevoerd besloot Uwe
Vergadering ons te machtigen, om van
Gemeentewege een voldoende hoeveelheid goede
[Margenoot links:] van goede kwaliteit
aardappelen aan te koopen, teneinde deze aan
vakvereenigingen, buurtvereenigingen, coöperaties
diaconieën, enz. beschikbaar te stellen voor hun De kern van dit document is een verantwoording van het Amsterdamse stadsbestuur over ingrijpen in de aardappelmarkt. De centrale overheid had besloten de markt vrij te laten, maar hanteerde vaste garantieprijzen die geen onderscheid maakten tussen hoge en lage kwaliteit.

Het stadsbestuur signaleerde een sociaal gevaar: de kwaliteitsaardappelen zouden door de vrije marktwerking onbetaalbaar worden voor de gewone burger en enkel vloeien naar de "meer gegoeden". Om te voorkomen dat de arbeidersbevolking enkel toegang zou hebben tot minderwaardige producten en om prijsopdrijving bij winterse transportproblemen (ijs) te voorkomen, kocht de gemeente zelf voorraden op. Deze werden vervolgens gedistribueerd via maatschappelijke kanalen zoals vakbonden en kerken om de volksvoeding te waarborgen. Dit document dateert uit de periode kort na de Eerste Wereldoorlog. Hoewel Nederland neutraal was, had de oorlog de voedseldistributie ontregeld. In 1919-1920 probeerde de landelijke overheid de oorlogseconomie (met haar distributiekantoren en bonnen) af te bouwen en terug te keren naar een liberale markt.

Gemeenten, en met name de gemeente Amsterdam, waren echter beducht voor de sociale gevolgen van deze plotselinge liberalisering. Dit document is een typisch voorbeeld van het opkomende gemeentelijk sociaal beleid ("gemeentesocialisme"), waarbij de lokale overheid actief intervenieerde in de markt om de levensstandaard van de arbeidersklasse te beschermen.