Ambtelijk advies / memorandum. 14 september 1939. 30/55//

De plek 145 Ten Katestraat E. van Praag
heeft zijn bedoeling in nevensgaande verzoek
minder juist gesteld.
Zijn Compagnon S Italiander is standpl. no 72
Ten Katestraat en kan wegens dienstplicht zijne
plaats niet innemen. Laatstgenoemde S Italiander
die ingevolge de desbetreffende voorschriften geschreven,
staat nu regelmatig naast E van Praag. Tot
heden is het verschuldigde marktgeld betaald, terwijl
de plaats eenige dagen per week werd ingenomen
door de verloofde of een familielid van Italiander,
onder toezicht en hulp van adressant van Praag.
De bedoeling is daarvoor van den Directeur toestem-
ming te verkrijgen. Teneinde algehele ondergang van
den dienstplichtigen S Italiander te voorkomen,
kan m.i. ernstig worden overwogen aan dit verzoek
tegemoet te komen. Voor een bepaalden termijn kan
toestemming worden verleend. Indien eventueel
bezwaren zouden inkomen dan kan bij het verstrijken
van een gestelde termijn, de toestemming worden
ingetrokken.

Amsterdam 14 Sept '39
[Onleesbare paraaf/handtekening] Het document is een ambtelijke notitie (waarschijnlijk van een marktmeester of inspecteur) gericht aan de Directeur van het Marktwezen. De schrijver verduidelijkt een verzoek van de heer E. van Praag. De essentie is dat Van Praag’s compagnon, S. Italiander, vanwege de mobilisatie zijn militaire dienstplicht moet vervullen en daardoor zijn eigen marktkraam (nummer 72) niet kan bemannen.

Uit de tekst blijkt dat de kraam momenteel informeel wordt voortgezet door de verloofde of familie van de afwezige Italiander, met hulp van Van Praag (wiens eigen plek, nummer 145, blijkbaar door herindeling of toeval nu naast die van Italiander staat). Er wordt geadviseerd om dit formeel toe te staan voor een bepaalde termijn, om te voorkomen dat de gemobiliseerde Italiander zijn nering en inkomen volledig kwijtraakt ("algehele ondergang"). Het advies bevat een voorbehoud: de toestemming kan worden ingetrokken als er bezwaren (klachten) van derden binnenkomen. De datum van het document, 14 september 1939, is historisch zeer significant. Het is exact twee weken na de Duitse inval in Polen en de start van de Tweede Wereldoorlog. Nederland was op dat moment neutraal maar volledig gemobiliseerd (de algehele mobilisatie begon op 29 augustus 1939). Dit document is een direct gevolg van die mobilisatie: jonge mannen zoals S. Italiander moesten direct hun civiele beroep neerleggen voor militaire dienst.

De namen Van Praag en Italiander zijn typisch Amsterdams-Joodse achternamen. De Ten Katemarkt in de Kinkerbuurt was een plek waar veel Joodse kooplieden werkten. Dit stukje bureaucratie toont de menselijke maat in de ambtelijke molen van vlak voor de bezetting: men probeerde oplossingen te vinden voor de economische problemen van burgers die door de oorlogsdreiging uit hun dagelijks leven waren gerukt. E. van Praag S. Italiander Marktwezen