O. Wachter

Getypte lijst (doorslag) met handgeschreven annotaties in potlood en rode stift.

Dit document is een administratief instrument van de Duitse bezetter of een collaboreerend Nederlands overheidsorgaan (zoals de *Wirtschaftsprüfstelle* of de marktmeester) om de Joodse economische aanwezigheid op de Amsterdamse Centrale Markt in kaart te brengen en te elimineren. * **Administratieve tekens:** De rode streepjes en kruisjes voor de namen zijn van cruciaal belang. Deze markeren waarschijnlijk bedrijven die al onteigend waren, onder beheer van een *Verwalter* (bewindvoerder) waren gesteld of waarvan de eigenaren waren afgevoerd. * **Arisering:** Bij *Fa. Meyer Mok & Co.* staat expliciet vermeld dat er een "Verwalter" is aangesteld (O. Wachter). Dit is een schoolvoorbeeld van 'arisering', waarbij Joods bezit werd overgedragen aan niet-Joodse beheerders. Ook de aantekening bij *Fa. H. Leever & Zn.* ("Deze zaak wordt gedreven door dhr. de Vries") duidt op een dergelijke overname. * **Liquidatie:** Onderaan de lijst is een aparte sectie "Geliquideerd" toegevoegd voor ondernemers die al volledig uit het economisch verkeer waren gestoten. * **Persoonlijke tragedie:** De handgeschreven opmerking bij N. de Rooy ("overleden") herinnert aan het menselijke leed achter deze kille cijfers en adressen. ---

Administratieve lijst van Joodse ondernemers/grossiers.

Dit document is een administratieve inventarisatie van Joodse handelaren werkzaam op de Centrale Markthallen (C.M.) in Amsterdam. De lijst is opgesteld in de context van de economische 'ariënisering' van Nederland. Enkele opvallende administratieve details: * **Referent Gombault:** De handgeschreven notitie bovenin verwijst naar de distributie van de lijst naar de Duitse autoriteiten. Gombault was werkzaam bij het Referat Wirtschaft van de Beauftragte voor de stad Amsterdam. * **Verwalters:** Bij de firma Meyer Mok & Co wordt een 'Verwalter' (O. Wachter) genoemd. Dit duidt op een door de nazi's aangestelde bewindvoerder die het beheer van de Joodse zaak had overgenomen. * **Geliquideerd:** De onderste sectie toont bedrijven die reeds zijn opgeheven of waarvan de bezittingen zijn geconfisqueerd. * **Mutaties:** Handgeschreven aantekeningen zoals "overleden" (bij A. de Rooy-Sjouwerman) laten zien dat de lijst een werkdocument was dat continu werd bijgewerkt ten behoeve van de bezetter.

Document

Dit document vormt een administratieve momentopname van de exploitatie van een commercieel vastgoedcomplex, waarschijnlijk een centrale markthal (gezien de vele fruithandelaren). De tabel is zakelijk en systematisch van opzet. De meest opvallende kenmerken zijn de rode onderstrepingen bij specifieke huurders (Van Loggem, J. de Geus, Moffie, Meyer Mok, Wed. Ossedrijver). In de historische context van 1941-1942 duidt dit vrijwel zeker op de registratie van Joodse ondernemers door de bezettingsautoriteiten. De aantekening "beheerder O. Wachter" bij firma Meyer Mok & Co. bevestigt dit vermoeden; het verwijst naar de aanstelling van een 'Verwalter' (bewindvoerder) die de controle over Joodse zaken overnam in het kader van de 'arisering' van de economie. De symbolen in de kolom 'Jaarhuur' (=, -, x) dienden vermoedelijk voor interne boekhoudkundige controle of status van betaling.

# TRANSCRIPTIE E. H. Witteraad. 17 - 7 - 1900 - wachtgeer S.M.N. Marsman

# TRANSCRIPTIE afz. G. v. d. Wal 3^e Oosterparkstraat 118 belet A’dam (O)

## Rechterpagina

# TRANSCRIPTIE aanvoer 14 Dec In Kalestraat Zoetwatervisch (voorw) van A Fonn . a B Fonn en W Ruiter 80p 40p + 40p. aanvoerders A Fonn <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> || Ik heb alleen vink af laten houden van de aanvoerder doch **niet** van de beide andere aanv...

Grb.1015. H/e. 28 April 1942. den Heer Wethouder P.W.