M. de Hartogh

Brief (aanbevelingsbrief)

* **Inhoud:** Dr. De Hartogh schrijft een warme aanbeveling voor zijn trouwe medewerker J. de Bock. Omdat de dokter zijn praktijk heeft beëindigd, zoekt hij een nieuwe werkplek voor De Bock, die al 20 jaar bij hem in dienst is (sinds zijn 13e, gezien de genoemde leeftijd van 33 jaar). * **Functies:** Er wordt geopperd dat De Bock geschikt is als chauffeur, portier of conciërge bij het Marktwezen. * **Referenties:** De afzender voert aan dat zelfs de burgemeester en de hoofdcommissaris van de politie de kwaliteiten van De Bock kunnen bevestigen, wat duidt op een uitstekende reputatie van de werknemer. * **Toon:** De brief is geschreven in de formele, hoffelijke stijl die gebruikelijk was in de vooroorlogse zakelijke correspondentie tussen academici/hooggeplaatsten.

Envelop (poststuk).

* **Formele titulatuur:** De adressering gebruikt de titel "Weledelzeergeleerden", wat de standaard aanspreektitel was (en is) voor iemand met een doctorstitel (Dr.) in de rechten of de letteren, of in dit geval een algemene academische promotie. * **Personen:** * **Dr. A. van der Laan:** Dr. Adrianus van der Laan was de directeur van het Marktwezen in Amsterdam. Hij speelde een belangrijke rol bij de totstandkoming en het beheer van de Centrale Markthallen. * **Dr. M. de Hartogh:** Waarschijnlijk betreft dit Dr. Maurits de Hartogh (1888-1963), een bekende Amsterdamse huisarts en SDAP-politicus. * **Locatie:** Het adres Jan van Galenstraat 14 in Amsterdam-West is de locatie van de Centrale Markthallen, die in 1934 werden geopend. * **Posthistorie:** De slogan "Goedkoope Brief-Telegrammen" op het stempel verwijst naar een specifieke dienst van de PTT in die tijd om het gebruik van telegrammen voor minder dringende berichten te stimuleren tegen een gereduceerd tarief.

Krantenknipsel (waarschijnlijk uit een Amsterdams dagblad)

* **Het Uitbreidingsplan (AUP):** De kern van het artikel betreft de juridische en procedurele blokkade van het beroemde Algemeen Uitbreidingsplan van Amsterdam (1934). Hoewel de "Kroon" (de rijksoverheid) de wetenschappelijke en stedenbouwkundige kwaliteit prijst, wordt de goedkeuring onthouden op basis van economische belangen van grondeigenaren. Het conflict draait om de bestemming van agrarische grond die niet zomaar "bevroren" mag worden zonder duidelijke termijn of compensatie voor de eigenaars. * **Sociale context:** De nevenschikking van het artikel over reuma en de kindervoeding met het stadsplan toont de brede sociaal-maatschappelijke agenda van de jaren '30. De stad worstelt met volksgezondheid (rheuma als "nationale ramp") en de zorg voor de armsten (kindervoeding). * **Toon en politiek:** De verslaglegging van de gemeenteraad laat een levendige, bijna informele sfeer zien met veel "gelach" en "hilariteit", waarbij zelfs gerefereerd wordt aan het andere artikel in de krant (de opmerking van Wethouder Rustige over rheumatiek). ---

Handgeschreven memo/brief op officieel briefpapier.

* **Inhoud:** De brief is een klassiek voorbeeld van een aanbeveling via een persoonlijk netwerk. Dr. De Hartogh vraagt aan Heer Kan om een aanstelling ("plaatsje") voor zijn beschermeling (protegé), de heer Kooy. Hij refereert eraan dat Kooy reeds gesolliciteerd heeft en van een medewerker te horen heeft gekregen dat er wellicht mogelijkheden zijn ("hoop"). * **Toon:** De toon is beleefd en licht familiair ("waarde"), maar ook dwingend door het gebruik van zijn professionele status en briefpapier. * **Handschrift:** Het handschrift is vlot en typisch voor een medicus uit die tijd. De straatnaam "Dapperstraat" is enigszins onduidelijk geschreven (de 'pp' lijkt op een 'k'), maar historisch en geografisch gezien is dit de meest logische lezing in deze context.

Brief (doorslag of archiefkopie van een getypt schrijven).

* **Inhoud:** De brief is een formele afwijzing van een verzoek om arbeidsbemiddeling. Dr. M. de Hartogh had middels een kaart (briefkaart) op 2 juli 1940 gevraagd om hulp voor zijn "protégé", een zekere heer Kooy. De afzender laat weten dat het momenteel niet mogelijk is om Kooy aan "loonend werk" (betaald werk) te helpen. Een kopie van het directe schrijven aan Kooy is als bijlage meegestuurd aan de dokter. * **Vorm:** Het betreft een doorslag op dun papier, wat gebruikelijk was voor het archief van de verzendende instantie. De titulatuur "Weledelzeergeleerde Heer" is de correcte aanspreekvorm voor een gepromoveerd medicus of jurist. * **Taalgebruik:** Er wordt gebruikgemaakt van de spelling waarbij de 'ij' als 'y' wordt getypt (*myn, spyt, mogelyk*), wat destijds gebruikelijk was op veel schrijfmachines of als bewuste spellingskeuze.

Doorslag van een getypte zakelijke brief.

* **Toon:** De brief is formeel en beleefd, wat passend is bij de aanspreektitel "Weledelzeergeleerde Heer" (gebruikt voor gepromoveerde doctoren of meesters in de rechten). * **Inhoud:** De afzender reageert op een kaart van Dr. De Hartogh van 2 juli 1940. Het onderwerp is een verzoek om hulp bij het vinden van werk voor een zekere "protégé Kooy". De afzender laat weten dat het momenteel niet mogelijk is om deze persoon aan betaald werk te helpen en heeft een kopie bijgevoegd van de afwijzing die direct naar Kooy is gestuurd. * **Taalgebruik:** Opvallend is het gebruik van de letter 'y' waar men tegenwoordig 'ij' zou verwachten (myn, schryven, spyt, mogelyk). Dit was in die tijd een gangbare variatie in ambtelijke of formele spelling.

Handgeschreven concepten voor uitgaande correspondentie (minuten).

Het document bevat twee conceptbrieven die op dezelfde dag zijn opgesteld. De kern van de correspondentie is de afwijzing van een verzoek om werk. 1. **Terminologie:** Met "C.M." wordt de **Centrale Markt** (waarschijnlijk de Centrale Markthallen in Amsterdam) bedoeld. De term "**overkruiers**" verwijst naar de sjouwers of transporteurs die met handkarren goederen verplaatsten op het marktterrein. 2. **Reden van afwijzing:** De afwijzing heeft een opvallende reden: "Zoolang er nog benzine is". Dit wijst erop dat zolang gemotoriseerd transport mogelijk is, er geen behoefte is aan extra handmatige arbeid (overkruiers) voor de distributie. Men hield blijkbaar rekening met een reorganisatie naar meer handmatige arbeid zodra de brandstoftekorten nijpender zouden worden. 3. **Schrijfproces:** In de teksten zijn diverse correcties zichtbaar. De schrijver switcht in de eerste brief van "kan nog geen sprake [zijn]" naar "bestaat er nog geen behoefte". In de tweede brief wordt een "kaart" van Dr. de Hartogh beantwoord, die blijkbaar voor zijn "protégé" Kooy had gepleit.

M. de Haan.

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Brief (aanbevelingsbrief) * **Afzender:** Dr. M. de Hartogh, Arts (Amsterdam) * **Ontvanger:** Dr. A. van der Laan, Directeur van het Marktwezen (Amsterdam) * **Datum:** 6 oktober 1939 * **Kenmerken:** Getypte brief op briefpapier van de afzender, voorzien van administratieve stempels en een handgeschreven kanttekening.

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Brief (doorslag of archiefkopie van een getypt schrijven). * **Datum:** 12 juli 1940. * **Afzender:** Onbekend (waarschijnlijk een ambtelijke of sociale instantie), bovenin handgeschreven gemarkeerd als "Verzonden". * **Ontvanger:** den Heer Dr. M. de Hartogh, Linnaeusstraat 79a, Amsterdam-Oost. * **Kenmerk/Referentie:** 53/26/4 M.

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Doorslag van een getypte zakelijke brief. * **Datum:** 12 juli 1940. * **Afzender:** Onbekend (geen handtekening of naam onderaan dit blad, mogelijk een overheidsinstantie of grote organisatie gezien het kenmerk). * **Ontvanger:** Den Heer Dr. M. de Hartogh, Linnaeusstraat 79a, Amsterdam-Oost. * **Kenmerk:** 53/26/4 M. * **Bijzonderheden:** Handges...

# TRANSCRIPTIE M^r de Gaer