G. Lisser

Ambtelijke brief/rapportage betreffende marktkooplieden.

Dit document is een administratief verslag van een onderzoek naar specifieke marktkooplieden in Amsterdam, uitgevoerd in april 1939. De focus ligt op handelaren in "handwerksigaren" (handgerolde sigaren). De ambtenaar rapporteert over de aanwezigheid van deze handelaren op bekende Amsterdamse markten zoals de Dapperstraat, de Lindengracht, het Waterlooplein en de Albert Cuypstraat. Van elke persoon worden het woonadres, de standplaatsen en (indien mogelijk) de geschatte omzet vermeld. Opvallend is de gedetailleerde weergave van de omzetcijfers (bijv. "f 9.- per Zaterdag" of "1400 sigaren"), wat duidt op een controle voor belastingdoeleinden, vergunningverlening of naleving van handelsreglementen. De tekst bevat correcties (tussenvoegingen) en instructies in de kantlijn ("overnemen, die met een rood kruis"), wat wijst op een conceptverslag dat werd voorbereid voor verdere verwerking of kopie.

Handgeschreven lijst/rapportage.

Het document bevat een beknopte administratieve lijst van vijf personen (H.H. Jonkman, G.J. Emons, G. Lisser, H. v. Bennekom en J. Mullem). De lijst legt vast wie er momenteel sigaren verkoopt en onder welke voorwaarden. Opvallend is dat vier van de vijf personen "alleen eigen werk" verkopen, wat duidt op kleinschalige, artisanale productie. Van deze vier wordt ook de gemiddelde ("gem:") marktverkoop per periode (vermoedelijk per week) vermeld, variërend tussen de 1000 en 1400 stuks. De annotaties in potlood boven de namen (zoals "Wa", "Da", "War") zijn waarschijnlijk administratieve codes of afkortingen die gebruikt werden door de controleur of ambtenaar die de lijst bijhield. De kruisjes (X) aan de rechterzijde suggereren dat deze posten zijn gecontroleerd of verwerkt.

Getypte lijst op papier met handgeschreven kantekeningen in potlood.

* **Doel van de lijst:** Dit lijkt een administratieve controlelijst te zijn van werknemers in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. De lijst koppelt woonadressen aan werklocaties (fabrieken en werkplaatsen). * **Demografie:** Veel namen op de lijst (zoals Izaaks, Vieijra, Visjager, Vigevano, Stodel, van Praag, Salomons) zijn herkenbaar als Joodse namen. De woonadressen (o.a. Transvaalbuurt, Jodenbuurt) bevestigen dit beeld. * **Handgeschreven annotaties:** * De termen "Lindenman", "Lindenman eigen werk" en "Lin aanw" (waarschijnlijk 'Lindenman aanwezig') verwijzen vermoedelijk naar een controleur of een specifieke administratieve onderverdeling genaamd 'Lindenman'. * De onderste aantekening "laatste week niet gezien" is veelzeggend en onheilspellend in de context van de Jodenvervolging; het suggereert dat de betreffende personen (mogelijk de gehele groep bij de Marinewerf) niet meer op hun werk zijn verschenen, wat vaak duidde op onderduik of deportatie. * **Werkgevers:** De adressen variëren van kleine straatwerkplaatsen tot de grote "Centrale Werkplaats Marinewerf".

Getypte lijst met handgeschreven annotaties.

Het document is een administratieve lijst van personen, waarschijnlijk werklieden of ambachtslieden, ingedeeld op basis van hun woon- en werklocaties in Amsterdam. De lijst is getypt, maar bevat significante handgeschreven toevoegingen die duiden op een controleproces of status-update. Opvallende elementen zijn: 1. **De Marinewerf:** Een grote groep onderaan is gezamenlijk gekoppeld aan de "Centrale Werkplaats Marinewerf". Dit was een belangrijke werklocatie in Amsterdam (Oostenburg). 2. **Annotaties:** De afkorting "H." komt vaak voor, wat mogelijk staat voor 'Huis' (thuis aangetroffen) of een paraaf van een controleur. Woorden als "uit" wijzen erop dat personen niet langer op het adres aanwezig waren. 3. **Samenstelling:** De namenlijst bevat een groot aantal Joodse namen (o.a. Izaaks, Lisser, Pach, Visjager, Vigevano, Stodel, van Praag, Salomons). De combinatie van deze namen met de specifieke adressen en de aard van de administratie suggereert een oorlogsgerelateerde context.

Handgeschreven brief (ambtelijk rapport/advies).

In deze brief rapporteert J. Rens aan een inspecteur over een verzoek van marktkoopman L. Spreekmeester (standplaats nummer 8 op de Dappermarkt). Spreekmeester vraagt om uitstel voor het bezetten van zijn standplaats vanwege ernstige ziekte in zijn gezin. De schrijver van de brief, Rens, trekt de geloofwaardigheid van dit verzoek in twijfel. Hij voert drie argumenten aan om het verzoek af te wijzen: 1. Er is geen medische verklaring (doktersverklaring) overlegd om de ziekte te staven. 2. Spreekmeester is op zaterdagen wel actief als helper bij een andere standwerker, G. Lisser (plaats 296), waarvoor hij blijkbaar een officiële ontheffing of toestemming heeft uit 1939. 3. Rens vermoedt dat de werkelijke reden voor het verzoek simpelweg een gebrek aan koopwaar ("geen handel") is. De brief eindigt met een negatief advies aan de inspecteur: het verzoek tot uitstel moet volgens Rens niet worden ingewilligd.

Marktregister / Administratief kasboek van standplaatshouders.

* **Structuur:** Het document is een strak vormgegeven administratief overzicht. Er zijn kolommen voor standplaatsnummer, naam, handelswaar en een sectie voor de dagen van de week (M, D, W, D, V, Z) om de aanwezigheid bij te houden. * **Inhoud:** Het aanbod is zeer divers: van versproducten (groenten, fruit, vis, kaas) tot textiel (manufacturen, kousen, schorten) en specialistische artikelen zoals "ansichtkaarten", "gummi hakken" en "2e hands boeken". * **Opmerkelijke details:** * Veel namen wijzen op een Joodse achtergrond (o.a. Blits, Isaac, Lakmaker, Naarden, Boas), wat typerend is voor de markten in grote steden als Amsterdam (bijv. de Waterloopleinmarkt of Albert Cuypmarkt) in deze periode. * Bij nummer 200 (L. Keizer) staat een interessante aantekening: *"te lang in steun om het nog te controleeren"*, wat impliceert dat deze persoon een uitkering ("steun") ontving en mogelijk daardoor niet meer actief was op de markt. * De kolom "Bijzonderheden" bevat diverse korte notities zoals "vrouw", "man", "werkt als knecht" of "maakt zelf sigaren".

Administratieve lijst van marktkooplieden.

* **Structuur:** De lijst is opgedeeld in drie kolommen. Hoewel de eerste kolom redelijk oplopend is (van 21 naar 147), verspringen de nummers in de tweede kolom aanzienlijk (van 159 naar 306 en terug naar 2), wat duidt op een administratieve groepering in plaats van een strikt geografische volgorde op straat. * **Demografie:** Een opvallend groot aandeel van de namen is van Joodse oorsprong (bijv. Melhado, Morpurgo, Heilbron, Boas, Sigaar, Speyer). Dit weerspiegelt de historische bevolkingssamenstelling van de Amsterdamse Dapperbuurt en de sterke vertegenwoordiging van de Joodse gemeenschap in de markthandel van die tijd. * **Bijzonderheden:** * Er wordt onderscheid gemaakt tussen de "vaste plaatshouders" die de hele week staan en deze groep die specifiek alleen op **zaterdag** komt. * Vrouwen worden soms vermeld met hun eigen achternaam of als "wed:" (weduwe), zoals *wed: Casserus*. * Dubbele namen zoals *de Jong-Gerritsen* en *Clarenburg-Hijmans* komen voor.

# TRANSCRIPTIE M^r de Gaer

| | | 10.- / 2280 | V. A.Meents | Utrechtschestr.19 | | M.Wijnschenk | 10.- | 10.- / 1870 | V. M.Wijnschenk | Marnixstr.208 | | P.Presser | Hal | 10.- / 1672 | VP. P.Presser | Marnixstr.202 | -2-

# TRANSCRIPTIE [Links bovenin een klein merkje, mogelijk een 'i' of vinkje] Molenaar 'B <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> 16/12 '43 Markt Dapperstraat B [onderstreept]

# TRANSCRIPTIE P. Smit } A W Rijnders } prijs ? J Nobbe }

# TRANSCRIPTIE afz. L. Drukker p/a den heer G. W. Geuken Horssen. (Gld.) [Linksonder diagonaal geschreven:] Telly