Archiefkaart van de Marktwezen-inspectie (mogelijk een oproepingskaart of mutatiekaart). Oktober 1940. [Linkerbovenzijde - stempel in paars]
Nº 20/76/21 M. 1940

[Linkerzijde - gedrukt en handgeschreven]
Opgeroepen per
(datum) 16 of 18 Oct. ’40 (uur) 9 uur
wegens niet geregeld bezetten plaats
op de markt Alb. Cuypstraat
Vinkenskaart nr. 679
Nimmer geweest
Aan mej. R. M. Sousa
Handboogstraat 5 ^I

[Rechterzijde - gedrukt en handgeschreven]
Aanteekeningen Inspecteur:
Aan oproepingen geen
gevolg gegeven.
Schrappen
10-10-’40
de Haan [handtekening]

[Rechtsonder - stempel in paars met blauwe paraaf]
24 OCT 1940 Dit document is een administratieve vastlegging van het verzuim van een marktkoopvrouw in Amsterdam. De kern van de zaak is dat Mej. R. M. Sousa haar toegewezen plek op de Albert Cuypmarkt niet "geregeld" (regelmatig) bezette.

• Vinkenskaart: Er wordt verwezen naar een "Vinkenskaart nr. 679". In de Amsterdamse markthistorie was een vinkenskaart een bewijs van inschrijving voor marktkooplieden die geen vaste standplaats hadden, maar moesten loten of wachten op een vrije plek.
• Verzuim: De inspecteur noteert "Nimmer geweest", wat suggereert dat zij haar plek na toewijzing nooit heeft ingenomen.
• Besluit: Omdat zij geen gehoor gaf aan oproepen ("geen gevolg gegeven"), luidt het ambtelijke advies "Schrappen". Dit betekent dat zij haar vergunning of inschrijving voor de markt verloor.

• Tijdslijn: Opvallend is dat de inspecteur op 10 oktober al "schrappen" noteert, terwijl de oproepdata op 16 of 18 oktober lijken te liggen. Dit kan wijzen op een eerdere reeks oproepen of een administratieve verwerking van een langdurig verzuim dat op 24 oktober definitief werd afgestempeld. Het document dateert van oktober 1940, de vroege fase van de Duitse bezetting van Nederland. Hoewel het document op het eerste gezicht een louter bureaucratische handeling van het Marktwezen lijkt, is de historische context van belang:

• Joodse marktkooplieden: De achternaam Sousa is van Sefardisch-Joodse oorsprong. Vanaf het najaar van 1940 begonnen de Duitse bezetters met het systematisch beperken van de bewegingsvrijheid van Joodse burgers. In de loop van 1941 zouden Joodse marktkooplieden volledig van de reguliere markten (zoals de Albert Cuyp) worden verbannen en naar speciaal aangewezen "Joodse markten" worden verplaatst.

• Handboogstraat: De betrokkene woonde in de Handboogstraat 5-I, een zijstraat van het Spui in het centrum van Amsterdam.
• Administratieve zuivering: In deze periode werden de marktregisters streng gecontroleerd. Het "schrappen" van kooplieden die niet kwamen opdagen, was een manier om het register op te schonen, maar in 1940-1941 kregen dergelijke administratieve handelingen vaak een sinistere lading door de anti-Joodse maatregelen die de administratie van de stad Amsterdam overnam.

Dit type document is vaak terug te vinden in het Stadsarchief Amsterdam binnen de archieven van de Dienst van het Marktwezen. M. Sousa Marktwezen