Archief 745
Inventaris 745-372
Pagina 404
Dossier 100
Jaar 1942
Stadsarchief

Ambtsbrief (waarschijnlijk van de afdeling Marktwezen van de Gemeente Amsterdam).

19 februari 1942 (met latere aantekening 25/2/42). Van: Onbekend (ondertekend met initialen/paraaf, betreft Marktwezen). Aan: De heer Hoofdcommissaris van Politie te Amsterdam.

Origineel

Ambtsbrief (waarschijnlijk van de afdeling Marktwezen van de Gemeente Amsterdam). 19 februari 1942 (met latere aantekening 25/2/42). Onbekend (ondertekend met initialen/paraaf, betreft Marktwezen). De heer Hoofdcommissaris van Politie te Amsterdam. [Stempels en handgeschreven nummers bovenaan:]
No. 10 / 3 / 49 M. 1942 25/2
Marktw. 208

Aan den heer Hoofdcommissaris van Politie,
A_L_H_I_E_R.

L.M. 223
-1942-

[Handgeschreven aantekeningen en parafen:]
m.i.v. 19 Februari 1942.
Th Sieburgh
Insp. 1e kl.

Ingevolge beslissing van de Duitsche autoriteiten mogen Joodsche standplaatshouders geen standplaatsen meer innemen buiten de eigenlijke Jodenwijken. Uit een destijds voor het oprichten der Jodenmarkten ingesteld demografisch onderzoek, is gebleken, dat onder zulke wijken moeten worden verstaan de stadsgedeelten gelegen tusschen Prins Hendrikkade, Singelgracht, Linnaeusstraat, Transvaalkade, Amsteldijk, Rivierenlaan, Rijnstraat, Uiterwaardenstraat, Waalstraat, Zuider Amstellaan (beide zijden) tot Westerscheldeplein, Scheldestraat, Noorder Amstellaan (beide zijden), Daniël Willinkplein, Rijnstraat, Lutmastraat, Amsteldijk, Weesperzijde, Singelgracht, Reguliersgracht, Kloveniersburgwal, Gelderschekade, Prins Hendrikkade.

Bijgaande doe ik U toekomen een lijst met namen en adressen der Joodsche standplaatshouders, tevens vermeldende het artikel en de plaats. In deze lijst zijn volledigheidshalve ook opgenomen de standplaatshouders, die standplaatsen innemen ix [sic, bedoeld wordt: in] binnen de bovenvermelde grenzen. Ik verzoek U beleefd met spoed te willen doen nagaan, in overleg met den Gemeentelijken Adviseur inzake de Voedings- en Distributieaangelegenheden, die ook den opzet der Joodsche markten regelde,

[Onderaan handgeschreven:]
(! Afschrift verzonden aan den ... 25/2 '42)
18 * Inhoud: Het document is een formele mededeling aan de Amsterdamse politie over de verdere segregatie van Joden op economisch gebied. Joodse straathandelaren (standplaatshouders) worden per direct verbannen uit de reguliere stadsruimte en mogen hun beroep alleen nog uitoefenen binnen strikt gedefinieerde gebieden (het Centrum/Oost en de Rivierenbuurt). Er wordt verwezen naar een "demografisch onderzoek" om deze grenzen te rechtvaardigen.
* Doel: De politie instrueren om te controleren op de naleving van deze nieuwe beperkingen. De bijgevoegde lijst met namen en adressen diende als instrument voor handhaving en opsporing.
* Toon: De toon is gortdroog en bureaucratisch. De uitsluiting van een bevolkingsgroep wordt gepresenteerd als een logische administratieve uitvoering van een "beslissing van de Duitsche autoriteiten". Het toont de bereidwilligheid van het ambtelijk apparaat om mee te werken aan discriminerende maatregelen. * Anti-Joodse maatregelen: Begin 1942 was de isolatie van de Joodse bevolking in Nederland in volle gang. Na de Februaristaking van 1941 werden de verordeningen steeds restrictiever. Dit document markeert de overgang van algemene pesterijen naar een systematische uitsluiting uit het publieke en economische leven.
* Jodenmarkten: In 1941 waren in Amsterdam al speciale Jodenmarkten ingesteld (zoals aan de Gaaspstraat en het Waterlooplein). Joden mochten niet meer op reguliere markten kopen of verkopen. Dit document trekt die lijn door naar alle individuele standplaatsen (zoals bloemenstallen of haringkarren).
* Rol van de overheid: Het document illustreert hoe de Amsterdamse politie en gemeentelijke diensten (zoals Marktwezen) essentieel waren voor het uitvoeren van de nazi-politiek. Zonder deze gedetailleerde registratie en actieve controle door lokale instanties had de bezetter de segregatie nooit zo efficiënt kunnen doorvoeren. Kort na dit schrijven, in de zomer van 1942, begonnen de grootschalige deportaties naar de vernietigingskampen.

Samenvatting

  • Inhoud: Het document is een formele mededeling aan de Amsterdamse politie over de verdere segregatie van Joden op economisch gebied. Joodse straathandelaren (standplaatshouders) worden per direct verbannen uit de reguliere stadsruimte en mogen hun beroep alleen nog uitoefenen binnen strikt gedefinieerde gebieden (het Centrum/Oost en de Rivierenbuurt). Er wordt verwezen naar een "demografisch onderzoek" om deze grenzen te rechtvaardigen.
  • Doel: De politie instrueren om te controleren op de naleving van deze nieuwe beperkingen. De bijgevoegde lijst met namen en adressen diende als instrument voor handhaving en opsporing.
  • Toon: De toon is gortdroog en bureaucratisch. De uitsluiting van een bevolkingsgroep wordt gepresenteerd als een logische administratieve uitvoering van een "beslissing van de Duitsche autoriteiten". Het toont de bereidwilligheid van het ambtelijk apparaat om mee te werken aan discriminerende maatregelen.

Historische Context

  • Anti-Joodse maatregelen: Begin 1942 was de isolatie van de Joodse bevolking in Nederland in volle gang. Na de Februaristaking van 1941 werden de verordeningen steeds restrictiever. Dit document markeert de overgang van algemene pesterijen naar een systematische uitsluiting uit het publieke en economische leven.
  • Jodenmarkten: In 1941 waren in Amsterdam al speciale Jodenmarkten ingesteld (zoals aan de Gaaspstraat en het Waterlooplein). Joden mochten niet meer op reguliere markten kopen of verkopen. Dit document trekt die lijn door naar alle individuele standplaatsen (zoals bloemenstallen of haringkarren).
  • Rol van de overheid: Het document illustreert hoe de Amsterdamse politie en gemeentelijke diensten (zoals Marktwezen) essentieel waren voor het uitvoeren van de nazi-politiek. Zonder deze gedetailleerde registratie en actieve controle door lokale instanties had de bezetter de segregatie nooit zo efficiënt kunnen doorvoeren. Kort na dit schrijven, in de zomer van 1942, begonnen de grootschalige deportaties naar de vernietigingskampen.

Gerelateerde Documenten 1