Pagina uit een proces-verbaal (getuigenverklaring/bekentenis). -4-

Ik kreeg echter den indruk, dat het nu mis zou loopen, waarom ik den emballagebon niet ter uitbetaling durfde aanbieden aan de kas van de Nederlandsche Veiling en heb deze toen terstond op pier E van de Centrale Markt weggegooid. Wat er verder van dezen bon geworden is weet ik niet. Het bedrag hetwelk ik in totaal heb ontvangen van de door mij ingeleverde kisten schat ik op ongeveer f 11,-. De emballagebonnen welke U mij vertoont (ik verbalisant, vertoon aan Sligte de emballagebonnen No.4882, No.4952, No.4568 en No.5346) kunnen wel de bonnen zijn die ik ter uitbetaling heb aangeboden. Op de numers van deze bonnen heb ik nimmer gelet."

Hierna heb ik, verbalisant, op 28 Mei 1942 op het terrein van de Centrale Markt aangehouden een persoon, die mij desgevraagd opgaf te zijn genaamd:

CHRISTIAN FRANCISCUS VAN ELST,

geboren te Amsterdam, 13 Februari 1913, personeel in dienst bij de Nederlandsche Veiling van Land-en Tuinbouwproducten " Amsterdam ", wonende 2e Nassaustraat 18 IV hoog te Amsterdam-West, welke ik eveneens in het kantoor van den Directeur der Nederlandsche Veiling heb gehoord. Van Elst verklaarde mij als volgt: " Als personeel van de Nederlandsche Veiling ben ik onder meer belast met het verwerken van groenten voor de export. Dit gebeurt in de zoogenaamde exportloods van de Nederlandsche Veiling, welke zich bevindt op pier E van de Centrale Markt. In deze loods bevinden zich steeds groote hoeveelheden ledige kisten van de Nederlandsche Veiling. Ik ben gehuwd en verdien bij de Nederlandsche Veiling f 21,- per week verminderd met mijn loonbelasting. Door de tijdsomstandigheden was mijn loon niet te hoog. Teneinde mijn inkomsten te verhoogen kwam ik op het idee te trachten van de besproken ledige kisten een gedeelte weg te nemen. Dit plan besprak ik met mijn collega's Hendrik Sligte en Johannes Marinus, en kwamen wij overeen, als zich een goede gelegenheid zou voordoen, een handkar met kisten te laden Aan een broer van Hendrik Sligte, namelijk Gerard Sligte, verzocht ik toen of hij de kisten voor ons wilde inleveren bij de Nederlandsche Veiling op naam van zijn baas, aangezien, wij, mijn collega's en ik, dat zelf niet konden doen. Gerard Sligte stemde eveneens hierin toe en zoo is gebeurd, dat wij eenige malen een handkar met kisten hebben geladen, welke kisten wij, Hendrik Sligte, Marinus en ik, wegnamen uit de exportloods van de Nederlandsche Veiling. Wij deden dat des morgens nog voordat er ander personeel van de Nederlandsche Veiling in de exportloods aanwezig was. Hadden wij eenmaal een handkar met kisten geladen, dan stelde ik Gerard Sligte op den hoogte, welke kar hij nemen moeste en waar deze kar zich bevond. Als regel zetten wij de kar in de omgeving van de exportloods van de Nederlandsche Veiling. Gerard Sligte leverde dan de kisten bij de Nederlandsche Veiling in, ontving hiervoor het statiegeld, hetwelk dan later onder ons vieren gedeeld werd. Hoe vaak en op welke datums precies wij dit gedaan hebben, weet ik niet. Naar ik meen zijn wij daar ongeveer een week of drie geleden mee begonnen en heeft het reeds 4 of 5 keer plaats gehad. Ook hedenmorgen hebben mijn collega's en ik een handkar, welke genummerd was met No.40, geladen met ledige kisten en deze bij de exportloods van de Nederlandsche Veiling neergezet, Hierop bevonden zich ongeveer 58 kisten welke wij uit de exportloods hadden weggenomen. Ook deze kisten zijn door Gerard Sligte ingeleverd bij de Nederlandsche Veiling doch hebben wij hiervan nog niets ontvangen. Ik had van niemand toestemming gekregen de kisten weg te nemen of daar op andere wijze over te beschikken." Dit document is een getuigenverklaring van een verdachte, Christian Franciscus van Elst, die een bekentenis aflegt over de diefstal van emballage (lege kisten). Het werpt licht op een vorm van "kleine criminaliteit" tijdens de bezettingsjaren.

Kernpunten van de verklaring:
* Motief: De verdachte voert armoede aan als reden. Hij verdient 21 gulden per week, wat hij door de "tijdsomstandigheden" (inflatie en schaarste tijdens de oorlog) als onvoldoende beschouwt om rond te komen.
* Modus Operandi: Samen met twee collega's (Hendrik Sligte en Johannes Marinus) stal hij vroeg in de ochtend lege kisten uit de exportloods op pier E van de Centrale Markt. Een vierde persoon, Gerard Sligte (geen werknemer), leverde de kisten vervolgens in bij de veiling om het statiegeld te incasseren. De buit werd door vieren gedeeld.
* Omvang: De fraude had circa 4 tot 5 keer plaatsgevonden. De totale opbrengst tot dan toe was ongeveer 11 gulden (ter vergelijking: dit was ongeveer een half weekloon voor Van Elst).
* Betrapping: De verklaring lijkt te volgen op een heterdaadje of een onderzoek naar aanleiding van verdachte emballagebonnen. Het document dateert van 28 mei 1942, midden in de Duitse bezetting van Nederland. De Centrale Markt in Amsterdam (nu het Food Center Amsterdam) was in die tijd de cruciale spil voor de voedselvoorziening van de stad en voor de export naar Duitsland.

Vanwege de schaarste en de rantsoenering ontstond er een levendige zwarte handel, maar ook diefstal op de werkvloer kwam veelvuldig voor. De "Nederlandsche Veiling van Land- en Tuinbouwproducten" was een belangrijke instantie. Statiegeld op kisten was een eenvoudige manier om contant geld te genereren.

Interessant is de vermelding van de exportloods. Veel Nederlandse landbouwproducten werden in deze periode gedwongen geëxporteerd naar Duitsland. De diefstal van deze kisten was dus niet alleen een vergrijp tegen de veiling, maar kon in de ogen van de bezetter ook gezien worden als sabotage van de voedselstroom, wat de risico's voor de daders aanzienlijk vergrootte.