Getypt ambtelijk rapport of beleidsnota (pagina 3). Onbekend, maar op basis van de inhoud te dateren omstreeks 1941-1942. -3-

Ten slotte moet op de Vischmarkt nog worden beschikt over twee kruiers voor transport van spoor en boot van kisten met visch. Dergelijke personen zijn op de Vischmarkt (onder de mosselenlossers) wel beschikbaar. Zij behoeven niet door de Gemeente te worden betaald, doch worden gedeeltelijk betaald door de inzen-ders van visch, aan wie voor kosten aan kruiersloon een omslag in rekening wordt gebracht en gedeeltelijk door de koopers, die voor elk pond gekochte aal een vrachtvergoeding betalen van twee cent. Hieruit worden de vrachten aan de inzen-ders vergoed en zullen ook de kruiers gedeeltelijk worden betaald. Ook met deze werklieden zal geen enkel ambtelijk verband bestaan; ze nemen, evenals expediteurs e.d., steeds karweitjes en werkzaamheden geheel voor eigen rekening en risico aan.

[Handgeschreven in linker marge:]
vacatie-geld voor leden Verdeelingscom. f 3.- per zitting en per man.

B. In de stad.
Als verkoopplaatsen zullen in de eerste plaats worden aangewezen de algemeene dagmarkten: Albert Cuypstraat, Ten Katestraat, Lindengracht, Dapperstraat en Nieuwmarkt en de algemeene weekmarkt op Maandag de Noordermarkt (omdat op dien dag de Lindengracht niet worden gehouden) en de Joodsche markten Gaaspstraat, Waterlooplein en Joubertstraat.

Bovendien dienen bij besluit van den Burgemeester als tijdelijke hulpmarkten van de algemeene dagmarkten uitsluitend voor het artikel visch (op grond van artikel [blanco] van de Verordening op den Dienst van het Marktwezen) te worden aangewezen:
het Mosplein, de Jan Evertsenstraat en het Stadionplein. Op al deze markten zullen slechts vaste plaatsen worden uitgegeven, waarmede thans reeds, bij het opstellen van de Verdeelingslijsten wordt rekening gehouden; een en ander is met het oog op de contrôle noodzakelijk. Een kleinhandelaar, die opgeeft, dat hij zijn visch op de Albert Cuypstraat wil verkoopen, is verplicht met al zijn toewijzingen steeds op de hem aangewezen plaats op deze markt te verschijnen.

De standplaatshouders buiten de markten in versche visch (een [blanco] tal) en in gerookte visch (een [blanco] tal) hebben mij verzocht om hun toewijzingen te mogen blijven verkoopen op hun vaste standplaats; zij voeren aan, dat zij eenigermate met een winkelier kunnen worden gelijkgesteld en op hun standplaats meerendeels ook een vast koopersbestand hebben opgebouwd. Indien ook zij zouden worden verplicht om op de markten hun visch te verkoopen, zouden zij hiermede hun zaak ernstig benadeelen. Met hun argumenten kan ik mij wel vereenigen, doch ik moet erop wijzen, dat het voor een goede contrôle wenschelijker is, wanneer alle straathandelaren op bepaalde markten worden geconcentreerd. Het feit blijft dan echter toch nog bestaan, dat de winkeliers, die over de geheele stad verspreid zijn, zeker niet zoo moeilijk te contrôleeren zijn als de standplaatsen. (Er is zelfs reeds een tendenz merkbaar, dat straathandelaren een winkel huren of een standplaats aanvragen, om zoodoende buiten het contrôle-apparaat te vallen). Ik moge daarom aan Uw oordeel overlaten, welke beslissing ten deze moet worden genomen.

C. Contrôle op de verkoopsplaatsen.
Teneinde een goede contrôle op de verkoopplaatsen en winkels, wat betreft de handhaving van de bepalingen van de Uitvoeringsbeschikking en van maximumprijzen e.d. te verzekeren, lag het aanvankelijk in mijn bedoeling om op elke verkoopplaats (markt) een contrôleur aan te stellen en bovendien nog enkele contrôleurs voor de winkels. Er zouden dan een veertiental contrô- [einde pagina] Dit document is een ambtelijk verslag betreffende de logistiek en handhaving van de vishandel in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. Enkele opvallende zaken:

1. Arbeid en Transport: De eerste alinea beschrijft een informeel systeem van 'kruiers' (transporteurs) die niet door de gemeente worden betaald, maar via een omslagstelsel door de handelaren en consumenten (extra toeslag per pond aal).
2. Ruimtelijke Ordening van de Handel: Er wordt een strikt onderscheid gemaakt tussen de algemene markten en 'hulpmarkten'. Opvallend is de vermelding van de "Joodsche markten" (Gaaspstraat, Waterlooplein en Joubertstraat).
3. Spanning tussen Controle en Vrije Handel: De auteur erkent het belang van vaste standplaatsen voor de nering van handelaren, maar prioriteert de "contrôle" door concentratie op markten. Er is sprake van handelaren die proberen te ontsnappen aan het "contrôle-apparaat" door winkels te huren.
4. Handgeschreven notitie: De marge-aantekening over "vacatie-geld" (vergoeding voor aanwezigheid) van 3 gulden voor leden van de Verdeelingscommissie wijst op de bureaucratische afhandeling van de voedseldistributie. Het document is direct gerelateerd aan de Duitse bezetting van Nederland (1940-1945). De specifieke vermelding van de Joodsche markten dateert dit stuk na de instelling van deze gesegregeerde markten in Amsterdam in 1941. In deze periode was vis een cruciaal onderdeel van de voedselvoorziening vanwege de toenemende schaarste van vlees. De overheid (onder toezicht van de bezetter) probeerde via distributielijsten, toewijzingen en maximumprijzen de zwarte handel in te dammen en de schaarse goederen te reguleren. De genoemde "Uitvoeringsbeschikking" en "Verdeelingslijsten" zijn typerend voor de oorlogseconomie.