Afschrift van een officieel inspectierapport (getypt doorslagje).
Origineel
Afschrift van een officieel inspectierapport (getypt doorslagje). 11 mei 1943 en 13 mei 1943. - 5 -
tusschen dringen en snel een portie bemachtigen als men niet oplet en de file raakt uit zijn verband, omdat de menschen willen kijken en dan blijkt, dat er in de file verschuivingen hebben plaats gehad al of niet gewild. In dit geval komen de agenten te paard van pas.
Volgens mij wordt dit alles voorkomen door na elkaar te laten verkoopen, indien er weinig visch aangevoerd wordt, zooals nu en is de tijdwinst van geen belang tegenover de veroorzaakte ordeverstoring, die minstens evenveel tijd vraagt voor ze weer hersteld is en die bovendien onze contrôle bemoeilijkt, zoo niet onmogelijk maakt. Ze is aangewezen, als er weinig politiehulp is.
De Contrôleur,
708.
A F S C H R I F T
Amsterdam, 11 Mei 1943.
Nieuwmarkt
| Naam | Volgens Marktbriefje | Werkelijk aangevoerd | Verschil | Reden |
|---|---|---|---|---|
| G. Koning | 40 pond versche aal | 40 pond | ----- | geturfd |
| P. Honing | 40 " " " | 40 " | ----- | " |
| P. Huisman | 40 " " " | 40 " | ----- | " |
Hoewel het ditmaal mogelijk was te turven, kan ik het beleid van den marktmeester Rens niet bewonderen. Mijns inziens moet het voorgaans van vriendjes en collegaventers buiten de file om onverbiddelijk worden tegengegaan.
Wanneer een venter visch aanvoert en dan ook zijn deel krijgt is billijk. Maar wanneer een venter als collega ook gaat meedeelen en vrouwen, die de visch schoonmaken en andere bevoorrechten om een of ander reden, dan lijkt mij dit niet meer verantwoord en komt het mij voor, dat de leiding van den marktmeester te slap is.
Wat doen de collega-venters met de gekochte visch? Is deze visch besteld? Krijgen ze daar een fooi voor?
Zoolang dit gebeurt zal er onrust heerschen bij degenen, die in de file moeten staan en zich in vertrouwen moeten overgeven aan de marktleiding.
Er blijven te veel menschen om en op de vischkar brengen. Waarom een kans geven om te knoeien? Het heeft geen zin om te turven, als de visch toch niet aan het publiek in zijn geheel komt.
Het wordt m.i. hoogste tijd dat eens er voor al uitgemaakt wordt, hoeveel van de aangevoerde visch buiten de file om aan bevoorrechten mag worden verkocht.
De Contrôleur,
708.
A F S C H R I F T
13 Mei 1943.
Lindengracht
| Naam | Volgens Marktbriefje | Werkelijke aangevoerd | Verschil | Reden |
|---|---|---|---|---|
| J.G. Bosbaan Sr. | 100 p. schol IV | 100 p. ruim | ----- | geturfd |
| C. Bos | 100 p. schol III | 100 p. ruim | ----- | " |
Vischwinkel
| J. Bergen | 120 p. schol IV | 120 p. | ----- | verkoopt om 14.30. | Dit document is een kritisch verslag van een marktcontroleur (identificatienummer 708) gericht aan zijn superieuren tijdens de Duitse bezetting van Nederland. De kern van de klacht is de oneerlijke distributie van schaarse vis.
- De "File": Het woord 'file' wordt hier gebruikt in de betekenis van een wachtrij voor voedsel. De controleur beschrijft de chaos die ontstaat als mensen voordringen of als de rij ("verband") verbroken wordt. De aanwezigheid van "agenten te paard" onderstreept de gespannen sfeer en het risico op rellen bij de voedselvoorziening.
- Vriendjespolitiek en corruptie: De controleur beschuldigt marktmeester Rens direct van zwak leiderschap en het bevoordelen van "vriendjes en collegaventers". Vis die voor het publiek bestemd is, verdwijnt "buiten de file om" naar bevoorrechten. Er wordt gesuggereerd dat hier mogelijk steekpenningen ("fooi") mee gemoeid zijn.
- Controle vs. Werkelijkheid: Hoewel de cijfers in de tabellen (het "turven") formeel kloppen met de marktbriefjes, merkt de controleur scherp op dat deze administratieve werkelijkheid niets zegt over de eerlijkheid van de verdeling op straat.
- Sociale onrust: De tekst waarschuwt voor de groeiende onrust onder de bevolking die urenlang in de rij staat en het vertrouwen in de autoriteiten verliest door de zichtbare "knoeierij" bij de viskarren. In mei 1943 was de voedselschaarste in het bezette Nederland al zeer nijpend, hoewel de beruchte Hongerwinter nog moest komen. Vis was een van de weinige eiwitbronnen die soms nog buiten het strikte bonnenstelsel (maar wel onder toezicht) verkrijgbaar was, wat leidde tot enorme rijen en zwarte handel.
De bureaucratie onder de bezetting probeerde de schijn van orde en rechtvaardigheid op te houden. Inspecteurs zoals deze 'Contrôleur 708' speelden een dubbelzinnige rol: enerzijds bewaakten zij de orde voor de bezetter, anderzijds probeerden zij misstanden zoals corruptie en vriendjespolitiek aan te kaarten die de toch al getergde bevolking tot wanhoop dreven. De "Lindengracht" en de "Nieuwmarkt" waren (en zijn) centrale marktplaatsen in Amsterdam waar de spanningen tussen de behoeftige burgerij en de handelaren vaak hoog opliepen.