Getypt rapport (doorslag of officieel afschrift). De Controleur (ondertekend met nummer 708 en een handtekening, mogelijk "H. v. Dijk"). -- 6 --

/ De vischverkoop aan de Lindengracht was al aan de gang, toen ik aankwam, zoodat ik alleen Bosbaan en juffr. Bos heb kunnen turven.

[Handtekening]
De Controleur,
708

A F S C H R I F T

Aan den Heer Visscher
de Id
Alhier.

Betreffende marktcontrôle.

Contrôle op 7 Mei 1943 op markt Stadionplein.

aanvoerder soort volg werkelijk opmerking
briefje

C. Mossel schol III 50 kg 44 kg onderwicht op vracht

De schol is aangevoerd voor C. Mossel door C. Broek (Mossel heeft mankement aan zijn beenen). Getrufd door marktmeester Verbrugge. Deze heeft zich in verbinding gesteld met Marktwezen in verband met onderwicht. Rapport van marktmeester aan Marktwezen. Volgens Snoek niets van te voren afgeleverd.

Contrôle op 7 Mei 1943 op markt Albert Cuypstraat.

aanvoerder soort volg werkelijk opmerking
briefje

D. Sier schol III 50 kg 46½ kg gewogen met doorslag afwijking van 7/2 kg op 100/2 kg behoeft geen opmerking

Om vlotte afwijking te krijgen, wordt gewogen met doorslag zoodat het tijdroovend op juist gewicht brengen, vermeden wordt. Er wordt dan 5 cts meer per kg. berekend op verkoopen het nadeel te besparen.

Contrôle op 8 Mei 1943 op markt Albert Cuypstraat.

aanvoerder geb.aal toew. gerookt
natte aal op aangevoerd
Volendam

J. Zwarthoed 1-4-19 20 kg } te samen aange-
D. Vuser 3-4-19 40 kg } 32 kg voerd d.i. 53% val
J. Tol (schar) 20 kg 12 kg d.i. 60% nat

De Volendammers krijgen in Volendam de natte aal toegewezen en hebben hiervan afslagbriefjes. Wanneer zij de aal gerookt aanvoeren, rekent men het gewicht naar 60% van de hoeveelheid natte aal. Eenige afwijking mogelijk.

Hier volgt een persoonlijke opvatting mijnerzijds.
De contrôle door middel van het z.g. turven is als preventief en hulpmiddel wel bruikbaar, doch niet zeker. Vergissingen niet uitgesloten (lastig publiek b.v.).
Op markten met overdekte verkoopruimte wordt blijkens mijn ondervinding, ook gecontroleerd door de marktmeester, zoodat ik mij als een vijfde rad aan den wagen gevoelde. Bij geringe aanvoer is het vanzelfsprekend haast, dar... [tekst breekt af]

46A. * Toezicht op schaarste: Het document geeft een inkijk in de strikte controle op de voedselvoorziening in bezet Nederland. Vis was een belangrijk onderdeel van het dieet nu vlees schaars was, en de overheid controleerde streng op gewichten om zwarte handel en prijsopdrijving tegen te gaan.
* Methodiek: Er wordt gesproken over "turven" (het bijhouden van aantallen/hoeveelheden) en "wegen met doorslag" (een snelle manier van wegen waarbij de weegschaal doorslaat naar één kant, wat minder nauwkeurig maar sneller is).
* Samenwerking en Conflict: Er is sprake van hiërarchie en mogelijke overlap in taken. De controleur voelt zich "een vijfde rad aan de wagen" omdat de marktmeester ook al controles uitvoert. Dit wijst op een bureaucratische druk of dubbelop werk binnen het Amsterdamse Marktwezen.
* Technische berekeningen: Bij de aal uit Volendam wordt een vaste omrekenfactor gehanteerd: gerookte aal weegt ongeveer 60% van de 'natte' (verse) aal. Dit soort regels was essentieel om fraude met toegewezen quota te ontdekken. Dit rapport stamt uit mei 1943, midden in de Tweede Wereldoorlog. De Nederlandse bevolking leefde onder het regime van de distributie. Ambtenaren van het Marktwezen hadden de taak om toe te zien op een eerlijke verdeling volgens de gestelde regels van de bezetter en de Nederlandse overheid. De locaties (Stadionplein, Albert Cuypstraat) zijn nog steeds bekende marktplaatsen in Amsterdam. De vermelding dat een koopman "mankement aan zijn beenen" heeft, geeft het document een menselijk gezicht binnen een verder zeer zakelijke, controlerende context.