Proces-verbaal (politierapport). 27 en 28 januari 1944. (Opmerking: De tekst bevat enkele typefouten uit het origineel, zoals dubbele woorden of cijfers, die letterlijk zijn overgenomen.)

[Linkerbovenhoek, handgeschreven:] 77/20 17 44
[Rechterbovenhoek, handgeschreven:] G 16 / Hoofdkantoor

PRO-JUSTITIA.
Marktwezen No 83/9
Politie te Amsterdam .
Afdeeling 47

PROCES-VERBAAL.

Proces verbaal contra Willem
Borst,oud 42 jaar aardappelenver-
werker,wonende Kinkerstraat 298/III
te Amsterdam.
Christiaan Nicolaas August Nees,
oud 60 jaar,aardappelenverwerker
wonende Bellamystraat 20/II te
Amsterdam.
Hendrik Bonte,oud 33 jaar,grond-
werker,wonende Nieuwe Leliestraat
151 huis te Amsterdam.
Joseph Jan Kowski,oud 57 jaar,aard-
appelenverwerker,wonende Bentinck-
straat 14/III te Amsterdam,verdacht
van verduistering van aardappelen
gepleegd op of omstreeks 20-21-22
en 24 Januari 1944 op de Centrale
Markt te Amsterdam,en contra Simon
Couveé,knecht,oud 17 jaar,wonende
Gilles van Ledenberghstraat 29/III
te Amsterdam,verdacht van medeplich-
tigheid aan bovengemelde verduiste-
ring.

Op Donderdag 27 Januari 1944, kwam mij, Jacob Pieter Nicolaas Boon, ambtenaar bij het Marktwezen te Amsterdam, tevens onbezoldigd veldwachter dezer gemeente, dienstdoende op de Centrale Markt aan de Jan van Galenstraat alhier, ter oore oore, dat een bij den dienst van het Marktwezen bekende kruier, genaamd Simon Couveé, wonende Gilles van Ledenberghstraat 29/III te Amsterdam-West, zich op de Centrale Markt meermalen zou hebben schuldig gemaakt aan diefstal van aardappelen. Tezamen met Barend Felthuis, ambtenaar bij het Marktwezen te Amsterdam, tevens onbezoldigd veldwachter dezer gemeente en eveneens dienstdoende op de Centrale Markt heb ik een onderzoek ingesteld en hoorden wij op Vrijdag 28 Januari 1944 een ons van aanzien bekend persoon die ons later desgevraagd opgaf te zijn genaamd:
SIMON COUVEÉ, geboren te Amsterdam 19 September 1926, Nederlander, knecht, wonende Gilles van Ledenberghstraat 29/III te Amsterdam West, die ons desgevraagd als volgt verklaarde: "Ik bezoek regelmatig de Centrale Markt om kruiers werkzaamheden te verrichten. Op Donderdag 20 Januari 1944 1944, omstreeks 9 uur v.m. werd ik op het terrein van de Centrale Markt door een mij van aanzien bekend persoon aangesproken en verzocht deze mij of ik voor hem een handkar met aardappelen van de Centrale Markt naar de Gilles van Ledenberghstraat alhier wilde overbrengen. Ik moest daar dan maar op dezen persoon blijven wachten. Ik heb toen een handkar welke aan de zoogenaamde aardappelen kant van de Centrale Markt stond en beladen was met gestorte aardappelen overgebracht naar een steegje in de genoemde Gilles van Ledenberghstraat. Weinige oogenblikken daarna, het was omstreeks 9.30 uur v.m. kwam de persoon die mij de opdracht had gegeven met nog eenige andere mannen bij mij in bedoelde steeg, alwaar zij de gestorte aardappelen uit de handkar haalden en deze in zakken deden, waarna zij zich hiermede verwijderden. Ongeveer 35 KG aardappelen hadden zij in de laadbak van de handkar gelaten en die mocht ik behouden als belooning voor mijn diensten. Ik heb deze aardappelen toen meegenomen naar mijn huis. Wie van deze mensen nu degene geweest is die mij had verzocht de handkar van de Centrale Markt naar de Gilles van Ledenberghstraat te brengen kan ik mij niet meer herinneren. Het is ook niet bij deze eene keer gebleven want ook op 21 Januari 22 Januari en 24 Januari 1944 heb ik voor deze personen een handkar met aardappelen van de Centrale Markt naar de Gilles van Ledenberghstraat overgebracht en werden vandaar dan/door hen weggehaald. Telkens kreeg ik dan voor mijn moeite het restant aardappelen en heb op dien manier in totaal ongeveer 175 K.G aardappelen gehad. Ik heb deze steeds meegenomen naar mijn huis. Voor zoover ik weet zijn deze vier personen thans aan het werk aan de Motorkade te Amsterdam Noord. Daar zijn zij bezig met het indragen van aardappelen. Ik weet dat omdat ze mij verzocht

[Links onderaan, handgeschreven kantlijntekst:]
de aardappelen
[Paraaf/Handtekening]

--- Dit document is een getuigenverklaring en proces-verbaal betreffende de grootschalige diefstal (verduistering) van aardappelen in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog.

• De kern van de zaak: De 17-jarige Simon Couveé bekent dat hij op vier verschillende dagen in januari 1944 handkarren vol aardappelen van de Centrale Markt naar een zijsteegje in de Gilles van Ledenberchstraat heeft gereden. Hij deed dit in opdracht van vier volwassen mannen (Borst, Nees, Bonte en Kowski), van wie drie officieel als "aardappelenverwerker" te boek stonden.
• De modus operandi: De mannen lieten de tiener het risicovolle transport van de markt naar de stad uitvoeren. Eenmaal op de afgesproken plek vulden de mannen zakken met de aardappelen en namen deze mee.
• Beloning: Als betaling mocht Simon de "restanten" in de handkar houden, wat per keer ongeveer 35 kg bedroeg. In totaal had hij zo 175 kg aardappelen verzameld voor eigen gebruik/huis.
• De opsporing: De marktambtenaren (onbezoldigd veldwachters) Boon en Felthuis kwamen de zaak op het spoor na geruchten over de kruier Couveé. Couveé wijst de vier andere verdachten aan en geeft zelfs hun huidige werklocatie (Motorkade) door aan de politie. * Oorlogstijd en voedselschaarste: Januari 1944 was een periode van diepe crisis in bezet Nederland. Voedsel, en met name aardappelen (het volksvoedsel nummer één), was strikt gerantsoeneerd. De Centrale Markt was een zwaar bewaakte en cruciale spil in de voedselvoorziening. Diefstal van zulke grote hoeveelheden (honderden kilo's in totaal) werd in deze context gezien als een zeer ernstig economisch delict.
• De Centrale Markt: Gelegen aan de Jan van Galenstraat, was dit de plek waar al het voedsel voor de stad binnenkwam. Het feit dat "aardappelenverwerkers" (professionals uit de sector) hierbij betrokken waren, wijst op misbruik van hun functie en toegang.
• De betrokkenen: De verdachten wonen in typische volksbuurten zoals de Kinkerbuurt, de Jordaan en de Staatsliedenbuurt, waar de honger en de verleiding van de zwarte markt groot waren. Het document illustreert de wanhoop en de criminaliteit die ontstonden door de nijpende tekorten tijdens de bezetting. Marktwezen Politie