Proces-verbaal / Getuigenverklaring (pagina 2). 28 januari 1944. (2)

hadden een dezer dagen met een handkar naar de Motorkade te komen
waar ik dan 10 mud,dat is 700Kg,aardappelen moest halen voor hen
en ook deze weer brengen naar de Gilles van Ledenberghstraat.Zoo-
ver is het echter niet gekomen.Ik weet niet opwelk een manier deze
menschen aan de aardappelen zijn gekomen.Hoewel ik deze menschen
niet van naam ken,zal het mij toch wel mogelijk zijn hen bij weder-
zien te herkennen.Verder kan ik U niets meer verklaren."

Naar aanleiding van deze verklaring hebben wij,verbalisanten,ons
met Couvée op Vrijdag 28 Januari 1944 naar de Motorkade te Amster-
dam Noord begeven waar een ploeg werklieden bezig was met lossen v[an]
van een schuit met aardappelen,welke aardappelen door hen werden
ingedragen in een loods gevestigd aan de Motorkade.Vier van deze
werklieden werden door Couvee herkend als degenen op wiens verzoek
hij op de hiervoor genoemde data een handkar met aardappelen van
de Centrale Markt had overgebracht naar de Gilles van Ledenbergh-
straat waarzij de aardappelen bij hem hadden weggehaald.De eerste v[an]
van deze vier mannen die bleek genaamd te zijn:
WILLEM BORST,
geboren te Amsterdam,8 Mei 1901,Nederlander,van beroep aardappelen-
verwerker,wonende Kinkerstraat 298/111 te Amsterdam-West,verklaarde
ons als volgt:"Ik ben als knecht in dienst bij de Amsterdamsche
Combinatie van Grossiers in aardappelen en heb op 20 Januari,21
Januari,22 Januari en 24 Januari 1p44 gewerkt op de Centrale Markt.
Ik moest daar tezamen met een ploeg andere aardappelenverwerkers
wagons met aardappelen lossen,welke aardappelen werden opgeslagen
in de groentehal van de Centrale Markt.Met eenige van deze menschen
kwam ik overeen dat wij telkens een hoeveelheid aardappelen zouden
storten in een handkar welke dicht bij den wagon stond die wij moest[en]
en lossen.Toen wij een hoeveelheid in deze laadbak gestort hadden ve[rzocht]
verzocht een van ons aan Couvee of hij de handkar wilde overbrengen
naar de Gilles van Ledenberghstraat.Hij moest daar dan op ons wacht[en]
en.Couvee heeft toen op de genoemde datums voor ons de handkar met
aardappelen van de Centrale Markt overgebracht naar de Gilles van
Ledenberghstraat en hebben wij daar de aardappelen van hem overge-
nomen.Een gedeelte van de door ons in de kar gestorte aardappelen
lieten wij aan Couvee als belooning voor zijn hulp.De aardappelen
die wij op deze manier verkregen hebben waren van de Amsterdamsche
Combinatie van Grossiers in Aardappelen.Wij hadden van niemand toe-
stemming gekregen de aardappelen weg te nemen of daar op andere wij-
ze over te beschikken .In totaal heb ik op deze wijze ongeveer 60 Kg
aardappelen verkregen welke ik voor eigen gebruik heb gehouden."

De tweede man,die genaamd bleek te zijn:
CHRISTIAAN NICOLAAS AUGUST NEES,geboren te Amsterdam
21 Augustus 1883,Nederlander,van beroep aardappelenverwerker,wonen-
de Bellamystraat 20/11 te Amsterdam West verklaarde ons:
"Ik ben als los werkman in dienst bij de Amsterdamsche Combinatie
van Grossiers in aardappelen.Evenals mijn collega Borst heb ik ook
op 20 Januari,21 Januari 22 Januari en 24 Januari 1944 op de Cen-
trale Markt gewerkt bij het lossen van wagons met aardappelen.Ook i[k]
ik maakte deel uit van de ploeg werklieden waar Borst bij behoorde.
Op een van genoemde data,welke weet ik niet meer precies heb ik
tezamen metBorst,Bonte en Kowski een handkar met aardappelen ge-
vuld,welke aardappelen door ons werden afgehouden van de partij
welke wij uit de wagons moesten lossen en storten in de groente
hal van de Centrale Markt.Toen de handkar met aardappelen gevuld
was heeft Couvee deze voor ons overgebracht naar de Gilles van
Ledenberghstraat.Het voor mij bestemde gedeelte aardappelen onge-
veer 35 Kg heb ik echter niet meegenomen maar verkocht aan mijn
collega Bonte,die eveveens deel had aan dit geval.Ik heb van Bonte
voor de aardappelen F 5 gehad.Behoudens dit eene geval heb ik aan Dit document is de tweede pagina van een proces-verbaal uit januari 1944. Het bevat de verklaringen van twee arbeiders, Willem Borst en Christiaan Nees, die werkzaam waren bij de "Amsterdamsche Combinatie van Grossiers in aardappelen".

De mannen bekennen dat zij gedurende meerdere dagen in januari 1944 telkens kleine hoeveelheden aardappelen hebben ontvreemd tijdens het lossen van treinwagons op de Centrale Markt in Amsterdam. Ze gebruikten een handkar-rijder genaamd Couvée om de gestolen waar onopvallend te transporteren naar de Gilles van Ledenberghstraat. Couvée werd betaald in natura (aardappelen). Borst hield de aardappelen voor eigen gebruik, terwijl Nees zijn deel verkocht aan een collega voor 5 gulden. De datum van dit document (januari 1944) is cruciaal voor het begrip van de situatie. Nederland bevond zich in het vierde jaar van de Duitse bezetting. Voedsel was schaars en strikt op de bon. De winter van 1943-1944 ging vooraf aan de beruchte Hongerwinter van 1944-1945, maar de tekorten waren toen al zeer voelbaar.

Diefstal van voedsel door personeel bij de bron (zoals de Centrale Markt in Amsterdam) was een veelvoorkomend fenomeen. Voor de arbeiders was het vaak een overlevingsstrategie ("voor eigen gebruik") of een manier om via de zwarte markt wat extra geld te verdienen. De politie en de bezettingsautoriteiten traden hier echter streng tegen op om de officiële distributieketen in stand te houden. De vermelding van "10 mud" (circa 700 kg) geeft aan dat het hier om substantiële hoeveelheden ging die aan de officiële voedselvoorraad werden onttrokken. Couvée (vervoerder) Willem Borst (verdachte) Christiaan Nicolaas August Nees (verdachte) Bonte en Kowski (collega's).