Getypte verklaring/proces-verbaal (doorslag). 29 januari 1944 (betreft feiten van 20-24 januari 1944). (5)

de andere geen deel gehad. Ook mij was het bekend dat deze aardappelen toebehoorde aan de Amsterdamsche Combinatie van Grossiers in aardappelen. Wij hadden geen toestemming deze weg te nemen of daar op eenige andere wijze over te beschikken."

Vervolgens hoorden wij, verbalisanten, den derden persoon die ons opgaf te zijn genaamd:
HENDRIK BORST, geboren te Arnhem 4 Mei 1910, Nederlander, van beroep grondwerker, wonende Nieuwe Leliestraat 151 huis te Amsterdam Centrum, die ons als volgt verklaarde:
"Ik ben als los-werkman in dienst bij de Amsterdamsche Combinatie van Grossiers in aardappelen. Evenals mijn andere collegas heb ik ook op 20, 21, 22, en 24 Januari 1944 op de Centrale Markt gewerkt bij het lossen van aardappelen. Ook ik maakte deel uit van de ploeg werklieden waar Borst, Nees en Kowski bij behoorde. Op een der genoemde data, welke weet ik niet precies, heb ik tezamen met voornoemde menschen een handkar met aardappelen gevuld, welke aardappelen door ons werden afgenomen van de partij welke wij uit de wagons moesten lossen en storten in de groote Hal van de Centrale Markt. Toen de handkar gevuld was door ons, heeft Couvee deze voor ons overgebracht naar de Gilles van Ledenberghstraat alhier. Aldaar heb ik mijn gedeelte 70 Kg er van in ontvangst genomen en naar mijn huis gebracht. Ik heb van Nees een half mud aardappelen wat ongeveer zijn deel was van hem gekocht voor f 5.00 en deze ook naar mijn huis vervoerd. Ik heb de aardappelen voor mijn gezin gebruikt. Ook mij was het bekend dat deze aardappelen toebehoorde aan de Amsterdamsche Combinatie van Grossiers in aardappelen. Wij hadden geen toestemming deze weg te nemen of daar op eenige andere wijze over te beschikken."

Vervolgens hoorden wij, verbalisanten, den vierden persoon die ons opgaf te zijn genaamd:
JOSEPH JAN KOWSKI, geboren te Amsterdam 2 Juni 1886, aardappelenverwerker, Nederlander, wonende Bentinckstraat 14/III te Amsterdam, West, die ons als volgt verklaarde: "Ik ben als aardappelen verwerker in dienst bij de Amsterdamsche Combinatie van Grossiers in aardappelen. Ook ik heb met mijn collegas Borst, Nees en Borst [sic] op 20, 21 22 en 24 Januari 1944 gewerkt op de Centrale Markt bij het lossen van wagons met aardappelen. Bij die gelegenheid hebben wij toen in een handkar welke bij de wagons stond een partij aardappelen gestort en deze later weg laten halen door Couvee. Couvee is met de kar gereden naar de Gilles van Ledenberghstraat waar wij toen ons deel hebben weggehaald. De aardappelen die ik op deze manier heb verkregen heb ik mee naar mijn huis genomen en voor eigengebruik gehouden. Ik heb op dien manier ongeveer 40 Kg aardappelen gehad. Het was mij bekend, dat deze aardappelen toebehoorde aan mijn werkgevers, de Amsterdamsche Combinatie van Grossiers in aardappelen. Wij hadden geen toestemming deze aardappelen weg te nemen of daar op andere wijze over te beschikken.."

Naar aanleiding van het vorenstaande hoorden wij, verbalisanten, op Zaterdag 29 Januari 1944 den ons bekenden Dirk Hendriksen, oud 46 jaar, groothandelaar in aardappelen, aangesloten bij de Amsterdamsche Combinatie van Grossiers in aardappelen, wonende Agatha Dekenstraat 20/II te Amsterdam West, die ons, nadat wij hem van het vorenstaande geval in kennis hadden gesteld, aangifte deed sa als volgt verklaarde: "Sinds eenigen tijd worden de aardappelen bestemd voor de Amsterdamsche Combinatie van grossiers in aardappelen in de groote Hal van de Centrale Markt opgeslagen. Deze aardappelen worden grootendeels per wagon aangevoerd, en daarna door de aardappelen verwerkers in de Hal gestort. Dit werk geschied onder toezicht van een door de Combinatie aangestelde controleur.

--- Dit document is een verslag van getuigenverklaringen en een aangifte betreffende de diefstal of verduistering van aardappelen bij de Centrale Markt in Amsterdam.

• Daders: De verklaringen van Hendrik Borst en Joseph Jan Kowski zijn bekentenissen. Zij geven toe dat zij, samen met collega’s, aardappelen uit wagons hebben ontvreemd en deze per handkar (vervoerd door een zekere Couvee) naar een verdeelpunt hebben gebracht voor eigen consumptie.
• Hoeveelheden: Er wordt gesproken over hoeveelheden van 70 kg en 40 kg, en een aankoop van een "half mud" (ca. 35-40 kg).
• Slachtoffer: De gedupeerde partij is de "Amsterdamsche Combinatie van Grossiers in aardappelen". De groothandelaar Dirk Hendriksen treedt op als aangever namens deze combinatie.
• Toezicht: Uit de verklaring van Hendriksen blijkt dat er toezicht hoort te zijn door een controleur, wat suggereert dat er een hiaat in de bewaking was of dat de controleur mogelijk niet goed oplette.

--- Het document dateert uit januari 1944, een cruciale periode tijdens de Duitse bezetting van Nederland in de Tweede Wereldoorlog.

1. Voedselschaarste: In 1944 was de voedselsituatie in Nederland al zeer precair. Aardappelen waren op de bon en de distributie werd streng gecontroleerd. De diefstal door arbeiders was vaak een noodgreep om het eigen gezin te voeden, zoals Hendrik Borst expliciet verklaart ("Ik heb de aardappelen voor mijn gezin gebruikt").
2. Economische Delicten: Tijdens de bezetting werden dergelijke diefstallen zwaar gestraft, omdat de voedselvoorziening onder direct toezicht stond van de bezetter en de Nederlandse distributieorganen.
3. Locatie: De Centrale Markt (tegenwoordig het Food Center Amsterdam aan de Jan van Galenstraat) was de spil van de Amsterdamse voedselvoorziening. De logistiek (aanvoer per treinwagon, verplaatsing met handkarren) is kenmerkend voor die tijd.
4. De "Combinatie": De genoemde "Amsterdamsche Combinatie van Grossiers in aardappelen" was een samenwerkingsverband dat waarschijnlijk door de bezettingsautoriteiten of de Nederlandse overheid was opgelegd/georganiseerd om de distributie efficiënter (en controleerbaar) te maken. Hendrik Borst Joseph Jan Kowski Dirk Hendriksen Couvee Nees.