Officieel rapport van de marktopzichter. 21 april 1939. [Handgeschreven linksboven:]
77/34/2
Mi.v. 2e dag, 22 April om
21/4 '39

[Handgeschreven middenboven:]
2/10
V. P. & b. No 77/34/1 M. 1939
1/ 14 d. schorsing
2/ Vondel Well.
3/ naar Jan: is niet meer
te betalen als overkuier, tot zoolang uitsluiten. [Paraaf]

[Getypt:]
R A P P O R T.

Vanaf 6 April 1939 is het een 4 tal keeren voorgekomen dat er een kar met ledige kisten werd weggenomen vanaf het parkeerterrein achter "Marcanti" en het ingangsgebouw. De onbekende dader nam de kar met kisten mede, leverde die kisten in waarvoor hy gemakkelyk statiegeld kon ontvangen (meestal Westlandsche kisten) zette de kar met de overige (meest tuinderskisten) op een willekeurige plaats op de markt neer, waarna de eigenaar zyn kar later terugvond. De volgende aangiften volgden:

8 April 1939 Kooper K. de Boer, Torrestraat 51 mist zyn kar, waarop door elkaar voor Fl. 7.- á Fl. 8.- kisten stonden. De kar en de tuinderskisten welke hy er den vorigen dag op had geplaatst vindt hy voor het grasveld terug.

13 April 1939 Kooper J.H. Kroon, le Hugo de Grootstraat 20 ondervindt hetzelfde en mist ongeveer 17 á 18 Westlandsche kisten. Ook hier bleven verschillende tuinderskisten op de kar staan. De kar wordt teruggevonden in de omgeving van de emballageschuit van van Dyk.

14 April 1939 Kooper A. de Koning, Jan van Galenstraat 102 vindt eveneens zyn kar met tuinderskisten terug en mist een party Westlandsche kisten. Hoeveel kisten kan hy niet zeggen. Zyn kar vindt hy terug in de omgeving van pier C.

20 April 1939 Kooper G. Eppink, de Kempenaerstraat 27 mist zyn kar, vindt deze op pier C. terug en mist een aantal (hem niet precies bekend) Westlandsche kisten.

In verband met het vorenstaande heeft rapporteur aan inlevering bij van Dyk gedacht. Daartoe heeft hy zich hedenmorgen in de omgeving van de emballageschuiten van van Dyk opgehouden. Te ongeveer 6.30 uur v.m. verscheen daar o.a. de my bekende overkruier J. Vos, oud 20 jaar, wonende Jodenbreestraat 42 I alhier. Het viel my op dat hy met een kar ledige kisten kwam aanryden, die hy by van Dyk neerzette en vervolgens verdween, waarby ik den indruk kreeg dat dit veroorzaakt werd door myn aanwezigheid. By nader beschouwing bleek de kar den naam G.J. Tankink, Frederik Hendrikstraat No 34 te vermelden. De kar was genummerd 2673. Na eenigen tyd verscheen een persoon by de kar met kisten. Het bleek een knecht te zyn van Tankink, een kleinhandelaar, die zooals op de kar vermeld staat, gevestigd is in de Frederik Hendrikstraat. Deze knecht, genaamd B.G. van Zonderen, oud 21 jaar, wonende Alb. Cuypstraat 183, verklaarde geruimen tyd naar zyn handkar gezocht te hebben. Deze kar had hy op 20 April op de C.M. (parkeerterrein) neergezet met de bedoeling om ze hedenmorgen in te leveren. Tenslotte vond hy de kar terug by van Dyk.

Vervolgens heb ik Vos voornoemd op het marktterrein staande gehouden. Na allerlei misleidende mededeelingen verklaarde hy tenslotte hedenmorgen de kar met kisten van Tankink van het parkeerterrein te hebben weggereden naar de schuit van van Dyk. Hy liet zich inderdaad door de aanwezigheid van rapporteur weerhouden om de kisten in te leveren, doch verklaarde de bedoeling te hebben gehad om deze kisten ten eigen bate in te leveren. Hy voegde er aan toe dat hy de besproken kisten van Eppink (tot een bedrag van Fl. 2.85) en de kisten van Kroon (voor een waarde van omstreeks Fl. 5.-) by van Dyk heeft afgegeven. De andere keeren zou hy zich niet schuldig gemaakt hebben aan het wegnemen en inleveren van de op de karren geplaatste kisten. Op de kar van Tankink bevonden zich 10 kisten á Fl. 0.30, 1 kist á Fl. 0.40 en 1 kist welke een waarde heeft van Fl. 0.50.

Den Heer Bedryfschef v/h Marktwezen.

[Handgeschreven:]
[Handtekening links]

Amsterdam, 21 April 1939
[Handtekening rechts]
Marktopzichter.

--- Dit rapport documenteert een serie kleine diefstallen op het marktterrein van Amsterdam in april 1939. De dader, een twintigjarige "overkruier" (iemand die goederen vervoert met een handkar) genaamd J. Vos, hanteerde een specifieke werkwijze:
1. Hij ontvreemdde handkarren met kisten vanaf parkeerterreinen nabij de markt (o.a. achter Marcanti).
2. Hij selecteerde de kisten waarop statiegeld zat (voornamelijk "Westlandsche kisten").
3. Hij leverde deze kisten in bij een emballageschuit (in dit geval de firma Van Dyk) om het statiegeld te innen.
4. De kar en de minder waardevolle "tuinderskisten" liet hij vervolgens ergens onbeheerd achter, waar de eigenaren ze later terugvonden.

De marktopzichter merkt op dat dit herhaaldelijk gebeurde en besluit op onderzoek uit te gaan bij de inleverpunten. Hij betrapt Vos op heterdaad wanneer deze de kar van handelaar Tankink probeert in te leveren. Hoewel Vos eerst probeert te liegen, bekent hij uiteindelijk meerdere diefstallen.

--- * Economische Context: In 1939, vlak voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog in Nederland, was statiegeld op houten emballage een serieuze bron van inkomsten voor mensen in de marge van de markteconomie. De bedragen van Fl. 2.85 of Fl. 5.00 waren voor die tijd aanzienlijk (ter vergelijking: een brood kostte toen ongeveer 15 à 20 cent).
* Locatie: "Marcanti" verwijst naar de bekende evenementenhal aan de Jan van Galenstraat, die vlakbij de Centrale Markthallen (C.M.) lag. De marktsector was destijds een cruciaal onderdeel van de Amsterdamse logistiek.
* Sociaal: De term "overkruier" duidt op een specifiek, zwaar beroep in de Amsterdamse volkswijken. De handgeschreven notitie bovenin ("is niet meer te betalen als overkruier, tot zoolang uitsluiten") laat zien dat de administratieve straf voor Vos direct was: hij werd uitgesloten van werk op de markt.