RYKSBUREAU VOEDSELVOORZIENING IN OORLOGSTYD

Afdeeling Secretariaat.

BEKNOPT VERSLAG

van de bespreking op 22 December 1939 met eenige Directeuren van Gemeentelyke Reinigingsdiensten inzake de winning van veevoeder en andere producten uit afvallen, Ryksbureau Voedselvoorziening in Oorlogstyd, 10.30 u. - 12.15 u.

Aanwezig: de Heeren Directeuren van de Reinigingsdiensten in resp. Amsterdam, Rotterdam, 's Gravenhage, Groningen, Eindhoven, Arnhem en Voorburg; de Verg. v. Directeuren van Gemeentelyke Reinigingsdiensten is vertegenwoordigd in haar voorzitter en haar Secretaris, resp. de Heeren Directeuren van Amsterdam en Groningen voornoemd.

Voorts van het Bureau Economische Verdediging de Heeren Mr. A. Kerkhoven, Drs. E. van Cleeff en Drs. A.A. v. Ameringen.

Van de Afd. L.C.A. en V.V.O. van het Dept. van Econ. Zaken de Heer Mr. J. Th. Bonnerman.

Van het Ryksbureau de Heeren Ir. A.H. Boerma, Dr. Ir. M.J.L. Dols, Mr. Th. M. Bautz, Mr. J.J.D. Albarda en T. Mulder.

Voorzitter de Heer Mr. J. Th. Bonnerman.

OPENING

De Voorzitter opent de vergadering, zegt dank voor de opkomst en zet het doel der bespreking uiteen. Het Ryksbureau Voedselvoorziening en eveneens het Bureau Economische Verdediging stelt het op prys, nader georiënteerd te zyn over de mate, waarin keukenafval, oud papier en oud yzer in de verschillende gemeenten al dan niet nog tot waarde worden gebracht. Eventueel kan van gedachten worden gewisseld over de vraag, wat gedaan zou kunnen worden, om het verloren gaan van zulke afvallen zooveel mogelyk te voorkomen.

BESTAANDE SITUATIE

In de hierop volgende discussie worden voor de verschillen-de gemeenten ten aanzien van verzameling en verwerking van afval de volgende byzonderheden medegedeeld.

AMSTERDAM

Aardappelschillen c.a.

300 tot 400 z.g. schillenboeren, die meestal buiten Amsterdam een klein boerenbedryfje hebben, zorgen, dat heel wat aardappelschillen en keukenafval niet verloren gaan. Geadviseerd wordt, dit zoo te laten, want deze in vryheid ontwikkelde organisatie loopt zeer goed en werkt economischer dan de Gemeentelyke Reiniging met haar uitgebalanceerden ophaaldienst, zoo deze de inzameling zou moeten overnemen. Spreker waarschuwt voor een opzet voor verwerking van afvallen als in 1918, die op een groote teleurstelling en zware geldelyke verliezen is uitgelopen. Keukenafval is waterryk, fabriekmatige verwerking tot een veevoeder van misschien nog twyfelachtige waarde kost dus veel warmte, is brandstof. De Amsterdamsche schillen-, tevens veeboeren, kregen in 1918 uit eigen stad geen schillen, terwyl de Amsterdamsche schillen dikwyls reeds half vergaan by de centrale Ryksverwerkingsbedryven, b.v. Groningen, aankwamen. Verwerking van marktafval wordt afgeraden; dit bevat dooreen 95% water. * Taal en Spelling: Het document hanteert de toenmalige spelling (bijv. "Oorlogstyd", "Ryksbureau", "vryheid", "byzonderheden"). Het taalgebruik is zakelijk en ambtelijk.
* Kern van de bespreking: De Nederlandse overheid onderzocht vlak voor de Duitse inval (tijdens de mobilisatieperiode) hoe afvalstromen konden worden ingezet voor de voedselvoorziening, specifiek als veevoer.
* Problematiek: Men waarschuwt voor de fouten uit de Eerste Wereldoorlog (1918). Grootschalige, centrale fabrieksmatige verwerking bleek toen inefficiënt door het hoge watergehalte van afval (energiekosten voor drogen) en bederf tijdens transport.
* De 'Schillenboer': Er wordt expliciet gepleit voor het behoud van de informele sector (de 300 tot 400 zelfstandige schillenboeren). Zij werkten efficiënter en goedkoper dan een gemeentelijke dienst zou kunnen doen. Dit verslag is een historisch bewijsstuk van de Nederlandse voorbereidingen op een mogelijke blokkade of voedselschaarste tijdens de vroege fase van de Tweede Wereldoorlog (de 'Schermverlichting' of 'Phoney War'). Het Rijksbureau Voedselvoorziening in Oorlogstijd (RBVO) was opgericht om de regie te voeren over de productie en distributie van voedsel.

De genoemde personen zijn historisch significant: Ir. A.H. Boerma werd later de eerste Nederlandse directeur-generaal van de FAO (Voedsel- en Landbouworganisatie van de VN). Het document laat zien dat men in 1939-1940 zeer bewust probeerde de lessen uit de schaarste van de Eerste Wereldoorlog toe te passen om herhaling van economische verliezen te voorkomen. De nadruk op de 'schillenboer' is tekenend voor het straatbeeld van die tijd, dat in de latere bezettingsjaren nog veel prominenter zou worden.