Instructieblad/toelichting bij een enquêteformulier. DEPARTEMENT VAN HANDEL, NYVERHEID
EN SCHEEPVAART.

CENTRAAL BUREAU VOOR DE STATISTIEK.

Ch.No.38.
Onderzoek naar den handel in oud materiaal
en afvalstoffen.

               TOELICHTING OP HET ENQUETEFORMULIER
               VOOR DEN ONDERVRAGENDEN AMBTENAAR.

         Het is gewenscht de ondervraging zoodanig te doen geschie-

den, dat de andere wachtende handelaren de opgaven niet kunnen
aanhooren of medelezen, daar de ondervraagde handelaar dan wel-
licht minder openhartig zal antwoorden.
Wanneer het formulier is ingevuld, doet men goed het in-
gevulde en het na doorlezing overblyvende gedeelte nog eens na-
drukkelyk aan den handelaar voor te lezen, zoodat hy na zyn onder-
teekening ten volle ervoor aansprakelyk gesteld kan worden. On-
juiste of dubbelzinnige opgaven kunnen mettertyd funeste gevolgen
hebben voor den handelaar.
De invulling moet geschieden in tweevoud, waartoe men een
carbonvel tusschen de beide bladen kan leggen. De bladen moeten
niet van elkaar losgescheurd worden. Voor de terugzending kan ge-
bruik gemaakt worden van de bygevoegde enveloppe. Indien twee da-
gen na het verstryken van den aanmeldingstermyn nog niet alle
formulieren gereed zyn voor terugzending (byv. door nadere infor-
maties) zende men het gereedgekomen deel reeds op in een eigen
enveloppe met hetzelfde adres, zoodat de bygevoegde enveloppe
voor de laatste zending gebruikt kan worden.
Ter toelichting op de zeer kort gestelde vragen van het
formulier diene het volgende:

Volgno. Per gemeente moeten de formulieren van een volgnummer
worden voorzien, teneinde te kunnen nagaan of geen op-
gaven zoekraken. By opzending aan het Centraal Bureau
voor de Statistiek moet men de bygevoegde volgnummers
in een bygaand schryven vermelden.

Vraag 1. Ingeval van een firma, N.V., enz. moet men deze gegevens
van tenminste één der firmanten of directeuren invullen.
Voor nationaliteit moet men alleen invullen: Nederlander,
Duitscher, Belg, enz.

Vraag 2. a. Het doel van deze vraag is een maatstaf te verkrygen
voor de vakkennis; men moet dus het jaar opgeven,
waarin voor het eerst van werkelyken handel in oud
materiaal en afval sprake is.
b. Aangeven hoe vaak en wanneer hy dezen handel bedryft;
achter "of wel telkens" zou byvoorbeeld kunnen staan:
"wanneer hy werkloos is" of "wanneer hierin wat te
verdienen valt, byv. in schoonmaaktyd of by hooge
papierpryzen, enz."; tenslotte moet een schatting ge-
maakt worden van het aantal dagen per jaar, dat hy
besteedt aan dezen handel (Zondagen naar evenredig-
heid medetellen).
c. Indien hy ook vergunningen heeft buiten de gemeente
van inwoning, moeten de plaatsnamen er by vermeld
worden.
d. Byv. uitdragery, marktkoopman, venten van fruit, enz.,
arbeid in loondienst, handel in ........., enz. Het document is een instructieblad voor ambtenaren die een enquête uitvoeren onder handelaren in "oud materiaal en afvalstoffen". De toon is formeel en procedureel.

• Privacy en psychologie: Er is opvallende aandacht voor de privacy van de handelaar ("dat de andere wachtende handelaren de opgaven niet kunnen aanhooren"), niet zozeer vanuit een modern recht op privacy, maar om de betrouwbaarheid van de data ("openhartigheid") te waarborgen.
• Juridische borging: De ambtenaar wordt geïnstrueerd de tekst voor te lezen voor ondertekening, zodat de handelaar aansprakelijk gehouden kan worden. Er wordt expliciet gewaarschuwd voor "funeste gevolgen" bij onjuiste opgaven, wat duidt op een streng controlerend overheidsbeleid.
• Administratieve techniek: Het document geeft inzicht in de kantoorpraktijk van die tijd: het gebruik van carbonpapier ("carbonvel"), het niet losscheuren van doorslagen, en de logistiek van enveloppen.
• Spelling: Het document hanteert de 'y' consequent voor de 'ij' (bijv. nyverheid, bygevoegde, zyn), wat gebruikelijk was op veel schrijfmachines en in bepaalde spellingsconventies van de vroege 20e eeuw. Dit document stamt uit een periode waarin de handel in oud ijzer, lompen, papier en andere afvalstoffen van groot strategisch belang was voor de nationale economie. Gezien de vermelding van de nationaliteit "Duitscher" naast "Nederlander" en "Belg" (Vraag 1) en de focus op schaarste-artikelen, is het zeer waarschijnlijk dat dit document dateert uit de periode van de Tweede Wereldoorlog of de vroege wederopbouw (ca. 1940-1948).

Tijdens de bezetting was de inzameling van afvalstoffen (zoals door de 'VOD' - Verzamelplaats voor Oud Materiaal) strak gereguleerd omdat grondstoffen schaars waren voor de oorlogsindustrie. De overheid wilde exact weten wie er in deze branche werkzaam was, of zij over vergunningen beschikten en wat hun nevenactiviteiten waren (zoals marktkoopman of fruitventer). De instructie bij vraag 2b over "werkloosheid" en "papierpryzen" illustreert de precaire economische positie van veel kleine handelaren in die tijd.