Instructieblad voor ambtenaren. DEPARTEMENT VAN HANDEL, NYVERHEID
EN SCHEEPVAART.

CENTRAAL BUREAU VOOR DE STATISTIEK.

Ch.No.38.
Onderzoek naar den handel in oud materiaal
en afvalstoffen.

TOELICHTING OP HET ENQUETEFORMULIER
VOOR DEN ONDERVRAGENDEN AMBTENAAR.

Het is gewenscht de ondervraging zoodanig te doen geschieden, dat de andere wachtende handelaren de opgaven niet kunnen aanhooren of medelezen, daar de ondervraagde handelaar dan wellicht minder openhartig zal antwoorden.

Wanneer het formulier is ingevuld, doet men goed het ingevulde en het na doorlezing overblyvende gedeelte nog eens nadrukkelijk aan den handelaar voor te lezen, zoodat hy na zijn onderteekening ten volle ervoor aansprakelijk gesteld kan worden. Onjuiste of dubbelzinnige opgaven kunnen mettertijd funeste gevolgen hebben voor den handelaar.

De invulling moet geschieden in tweevoud, waartoe men een carbonvel tusschen de beide bladen kan leggen. De bladen moeten niet van elkaar losgescheurd worden. Voor de terugzending kan gebruik gemaakt worden van de bygevoegde enveloppe. Indien twee dagen na het verstryken van den aanmeldingstermyn nog niet alle formulieren gereed zyn voor terugzending (byv. door nadere informaties) zende men het gereedgekomen deel reeds op in een eigen enveloppe met hetzelfde adres, zoodat de bygevoegde enveloppe voor de laatste zending gebruikt kan worden.

Ter toelichting op de zeer kort gestelde vragen van het formulier diene het volgende:

Volgno. Per gemeente moeten de formulieren van een volgnummer worden voorzien, teneinde te kunnen nagaan of geen opgaven zoekraken. By opzending aan het Centraal Bureau voor de Statistiek moet men de bygevoegde volgnummers in een bygaand schryven vermelden.

Vraag 1. Ingeval van een firma, N.V., enz. moet men deze gegevens van tenminste één der firmanten of directeuren invullen. Voor nationaliteit moet men alleen invullen: Nederlander, Duitscher, Belg, enz.

Vraag 2. a. Het doel van deze vraag is een maatstaf te verkrygen voor de vakkennis; men moet dus het jaar opgeven, waarin voor het eerst van werkelyken handel in oud materiaal en afval sprake is.

b. Aangeven hoe vaak en wanneer hy dezen handel bedryft; achter "of wel telkens" zou byvoorbeeld kunnen staan: "wanneer hy werkloos is" of "wanneer hierin wat te verdienen valt, byv. in schoonmaaktyd of by hooge papierpryzen, enz."; tenslotte moet een schatting gemaakt worden van het aantal dagen per jaar, dat hy besteedt aan dezen handel (Zondagen naar evenredigheid medetellen).

c. Indien hy ook vergunningen heeft buiten de gemeente van inwoning, moeten de plaatsnamen er by vermeld worden.

d. Byv. uitdragery, marktkoopman, venten van fruit, enz. arbeid in loondienst, handel in ........., enz. * Toon en Doel: Het document heeft een strikt administratief en instructief karakter. Het doel is om uniformiteit en betrouwbaarheid te waarborgen bij een statistisch onderzoek naar de informele en kleinschalige handel in afval en oude materialen (zoals lompen en oud ijzer).
* Privacy en Controle: Opvallend is de nadruk op privacy ("zoodanig dat andere wachtende handelaren het niet kunnen aanhooren") om eerlijkheid te bevorderen, gevolgd door een sterke nadruk op juridische aansprakelijkheid. De zinsnede dat onjuiste opgaven "funeste gevolgen" kunnen hebben, suggereert dat de data mogelijk ook voor belasting- of vergunningsdoeleinden gebruikt konden worden.
* Methodiek: Er wordt gebruikgemaakt van moderne administratieve middelen voor die tijd, zoals carbonpapier voor doorslagen en een strikte nummering per gemeente.
* Sociaal-economisch aspect: Vraag 2b geeft een interessant inkijkje in de precaire economische situatie van de doelgroep. De handel in oud materiaal werd vaak gezien als nevenactiviteit tijdens werkloosheid of als seizoenswerk ("schoonmaaktyd"). Dit document stamt uit de periode dat het Departement van Handel, Nijverheid en Scheepvaart bestond (1934-1940). De spelling (bijv. "vakkennis" met een 'y' in andere woorden maar 'ij' is hier inconsistent gebruikt, en de 'n' in "den") duidt op de overgangsfase van de spelling-De Vries en Te Winkel.

Het onderzoek naar de handel in "oud materiaal en afvalstoffen" (ook wel de 'vodden- en oud-ijzerhandel') was in deze periode van groot belang voor de overheid. Enerzijds om grip te krijgen op de informele sector tijdens de crisisjaren, anderzijds vanwege de toenemende schaarste aan grondstoffen in de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog. In die tijd werd hergebruik van materialen een zaak van nationaal economisch belang. De vermelding van nationaliteiten als "Duitscher" en "Belg" wijst op de internationale aard van deze grensoverschrijdende handel in die jaren.