Officiële circulaire / Ministeriële brief. Departement van Binnenlandsche Zaken, Afdeeling B.B. (Binnenlandsch Bestuur), Bureau Staats- en Administratief Recht. № 709 L.M. 1940 5/11 Fotokopie Marktw.
DEPARTEMENT VAN BINNENLANDSCHE ZAKEN.
№ 101/1/2 M. 1940 7/11
No. 29153. Afdeeling B.B. Bureau Staats- en Administratief Recht

Betreffende: Afvallenbesluit 1940.

's-Gravenhage, 29 October 1940. [handgeschreven: 31]
[handgeschreven parafen: SM, th, met terug]

Ik heb de eer U hierbij op verzoek van mijn ambtgenoot van Landbouw en Visscherij ter kennisneming te doen toekomen een afdruk van het in de Nederlandsche Staatscourant afgekondigde "Afvallenbesluit 1940 I (Afvallen van levensmiddelen enz.)" en het "Afvallenbesluit 1940 II (dierlijke afvallen)".

Gezien de minder gunstige veevoederpositie, waarin ons land door de oorlogsomstandigheden is komen te verkeeren, is het noodzakelijk gebleken maatregelen te treffen om de voor veevoeder geschikte afvalstoffen zoo intensief en economisch mogelijk in te zamelen en te verwerken.

Hoewel in vele gemeenten particuliere handelaren en veehouders zich reeds met de inzameling van deze afvallen bezig houden, biedt het particuliere initiatief op dit gebied geen voldoende waarborgen voor een optimaal gebruik van de in huishouding en bedrijf vrijkomende afvalstoffen.

In verband daarmede zijn de in genoemde besluiten neergelegde regelingen getroffen.

KARAKTER VAN HET "AFVALLENBESLUIT 1940 I (Afvallen van levensmiddelen enz.)"
a. Genoemd besluit legt aan een ieder de verplichting op, om de in artikel 1 genoemde afvalstoffen, alsmede cadavers van honden en katten te bewaren en ter beschikking te stellen van de gemeentebesturen of van door de gemeentebesturen aangewezen personen of lichamen.
b. Aan de gemeenteraden wordt de verplichting opgelegd een verordening vast te stellen ter regeling van de wijze, waarop aan de onder a genoemde verplichting dient te worden voldaan.
c. Voorts wordt aan Burgemeester en Wethouders de verplichting opgelegd zorg te dragen, dat de aldus ter beschikking gestelde afvallen worden ingezameld.

UITZONDERINGEN OP DE BEWAAR- EN AFLEVERINGSPLICHT.
De verplichting tot het bewaren en ter beschikking stellen van afvallen van levensmiddelen geldt niet:
a. ten aanzien van die afvallen van levensmiddelen, welke in de eigen huishouding vrijkomen en bestemd zijn tot voedingsmiddelen voor personen of dieren uit eigen huishouding of bedrijf (artikel 2 sub 2).
b. ten aanzien van die afvallen van levensmiddelen, welke afkomstig zijn van het bedrijf van den houder of van anderen en door den houder bestemd zijn om te worden gebruikt in zijn huishouding of bedrijf, of door hem in de normale uitoefening van zijn bedrijf verhandeld plegen te worden (artikel 2 sub 3).

Bedrijfsafvallen (men denke bijvoorbeeld aan hotelafvallen), welke normaal plegen te worden verhandeld of verwerkt in eigen bedrijf, behoeven dus niet te worden ingeleverd.

Wel kunnen ten aanzien van het verhandelen en verwerken van deze afvalstoffen door den Secretaris-Generaal van het Departement van Landbouw en Visscherij zoo noodig voorschriften worden gegeven. (artikel 2 sub 3)

AAN
DE GEMEENTEBESTUREN. Dit document is een officiële circulaire gericht aan alle Nederlandse gemeentebesturen, kort na het begin van de Duitse bezetting. De kern van het schrijven is de dwingende organisatie van de inzameling van organisch afval (swill).

• Grondstofschaarste: De tekst legt direct de link tussen de "oorlogsomstandigheden" en de "minder gunstige veevoederpositie". Nederland was voorheen sterk afhankelijk van de import van veevoer (zoals maïs en soja), wat door de Britse blokkade en de Duitse bezetting was weggevallen.
• Centralisatie: Het document markeert de verschuiving van particulier initiatief naar staatscontrole. De overheid achtte de vrije markt niet langer in staat om de schaarse middelen efficiënt te verdelen.
• Cadavers: Opvallend is de expliciete verplichting om "cadavers van honden en katten" te bewaren voor inzameling. Dit duidt op een verregaande noodzaak om alle mogelijke bronnen van vetten en eiwitten te benutten, zelfs uit gezelschapsdieren.
• Bestuurlijke last: De gemeenten krijgen de uitvoeringstaken opgelegd: zij moeten verordeningen maken en de logistiek van de inzameling organiseren. Het document dateert van eind oktober 1940. Op dat moment was het Nederlandse overheidsapparaat onder de Duitse bezetting (het Rijkscommissariaat) nog grotendeels intact, maar de Secretarissen-Generaal hadden de leiding overgenomen van de gevluchte ministers.

De "Afvallenbesluiten" maakten deel uit van de bredere distributie- en schaarstepolitiek. Veevoer was essentieel voor de instandhouding van de veestapel, die op haar beurt weer cruciaal was voor de voedselvoorziening van zowel de Nederlandse bevolking als de Duitse bezetter. Het inzamelen van keukenafval ("keukenafvallen") werd in de jaren daarna een bekend fenomeen in het straatbeeld, vaak uitgevoerd door de zogenaamde "Schaft" of specifieke inzamelingsdiensten die met paard en wagen langs de deuren gingen.