Getypte brief of circulaire (pagina 2). Vermoedelijk kort na mei 1940 (gezien de referentie naar "9 Mei"). - 2 -

schikking" opheffing van het verbod van prijsverhooging toege-
staan ten aanzien van de detailprijzen in die gevallen, waar-
bij de detaillisten ten gevolge van een door of namens mij
goedgekeurde verhooging van den industrie- of groothandelprijs
een hoogeren inkoopsprijs moeten betalen dan die, welke op 9
Mei gold. In dergelijke gevallen mogen zij hun prijs verhoo-
gen tot ten hoogste het nominale bedrag van deze verhooging.
Het handhaven van de procentueele marge is dus niet toegestaan,
terwijl evenmin het beginsel der vervangingswaarde op den ouden
voorraad in dezen tijd kan worden aanvaard.

Bovenstaande bepaling geldt niet, wanneer voor een bepaald
artikel rechtstreeks maximumprijzen worden vastgesteld. In
zulk een geval is alleen strafbaar het overschrijden van den
wettelijk vastgestelden maximumprijs.

De uitvoering.

De contrôle op de naleving van deze voorschriften zal ge-
schieden op overeenkomstige wijze als in 1936 en in 1939. De
industrie- en groothandelsprijzen worden voor industrieële
grondstoffen en industrieproducten behandeld door de Afdeeling
Nijverheid van het Departement van Handel, Nijverheid en
Scheepvaart in samenwerking met de Rijksbureaux voor de Nij-
verheid, voor landbouw-, veeteelt-,visscherijproducten en
voedingsmiddelen door het Rijksbureau V.V.O. in samenwerking
met de Crisiscentrales.

De contrôle op de producenten en de groothandelsprijzen
zal voornamenlijk door de Rijksbureaux voor de Nijverheid en
de Crisiscentrales worden uitgeoefend, terwijl met de contrôle
op de detailprijzen en de grossiersprijzen - evenals voor-
heen - de Afdeeling Middenstand van het Departement van Handel,
Nijverheid en Scheepvaart is belast. Uiteraard is echter ook
hier weer een belangrijke taak weggelegd voor de politie, die
krachtens artikel 16 van de Prijsopdrijvings- en Hamsterwet
1939 over opsporingsbevoegdheid beschikt en die veelal in
eerste instantie de klachten van het publiek ontvangt. Ik
vestig er in dit verband Uw aandacht op, dat toelaatbare
prijsverhoogingen in den detailhandel zullen kunnen blijken
uit de verkoopfacturen van den leverancier, bij wie de Dit document bevat specifieke instructies voor prijsbeheersing in een crisissituatie. De kern van de tekst is dat winkeliers (detaillisten) hun prijzen alleen mogen verhogen met het exacte bedrag waarmee hun eigen inkoopsprijs is gestegen ("nominale bedrag"). Het is hen uitdrukkelijk verboden om hun gebruikelijke winstpercentage (de "procentueele marge") op de verhoogde inkoopsprijs toe te passen. Ook mag men de prijs van oude voorraad niet verhogen naar de huidige "vervangingswaarde".

Het tweede deel van het document regelt de bureaucratische controle. Verschillende overheidsinstanties (Rijksbureaux en Crisiscentrales) worden aangewezen om toezicht te houden op verschillende sectoren. Opvallend is de rol van de politie, die via de "Prijsopdrijvings- en Hamsterwet 1939" de bevoegdheid heeft om in te grijpen bij prijsmisbruik. Het document dateert van kort na de Duitse inval in Nederland (mei 1940). De datum "9 Mei" (de dag voor de inval) wordt gebruikt als peildatum voor de stabiele prijzen. Tijdens de bezetting kreeg Nederland te maken met toenemende schaarste, wat leidde tot de angst voor enorme inflatie en zwarte handel.

De genoemde "Crisiscentrales" en "Rijksbureaux" waren instrumenten van de geleide economie die al in de jaren '30 waren opgezet om de economische crisis te bezweren, maar die door de Duitse bezetter en de Nederlandse bureaucreatie werden uitgebreid om de distributie en prijsvorming tijdens de oorlog volledig onder controle te houden. Dit document is een voorbeeld van de strikte regulering die nodig werd geacht om de binnenlandse markt stabiel te houden terwijl de economie steeds meer in het teken van de oorlogsvoering kwam te staan.