Officiële circulaire/bekendmaking. Departement van Handel, Nijverheid en Scheepvaart (Directie van Handel en Nijverheid). [Rechtsboven, handgeschreven:] Marktw.

Nº 729 L.M. 1940
DEPARTEMENT VAN HANDEL, NIJVERHEID EN SCHEEPVAART.

Directie van Handel en Nijverheid.

Nº 38201 N. Nº 1/65// M. 1940 7/8

Betreffende: prijzenbeschikking 1940 No.1

's-GRAVENHAGE, 1 Augustus 1940.

Ik heb de eer U mede te deelen, dat verschenen is de "Prijzenbeschikking 1940 Nº 1", waarin nadere richtlijnen worden gesteld inzake het verbod van prijsopdrijving. Ik meen er goed aan te doen hieronder een toelichting van de bedoeling en beteekenis dezer regeling te laten volgen:

Het beginsel.

Uitgegaan is van het beginsel, dat de prijs gehandhaafd moet worden op het niveau van 9 Mei 1940. Aan het begrip "prijs op 9 Mei" is zoodanige ruime interpretatie gegeven, dat toevalligheidsfactoren zooveel mogelijk zijn uitgeschakeld. Artikel 6 laat de mogelijkheid open om van dit strenge voorschrift dispensatie te verleenen. Ik heb hiervan in de eerste plaats bij de "Transportkostenbeschikking" gebruik gemaakt met betrekking tot de extra-transportkosten, welke het gevolg zijn van de huidige vervoersmoeilijkheden. Het zal echter niet geoorloofd zijn, dat detaillisten een hoogeren prijs berekenen in verband met de gestegen bezorgkosten voor goederen, welke ook vroeger gratis werden thuisbezorgd. Eerst alleen met mijn bijzondere toestemming mogen hoogere prijzen in rekening worden gebracht. Hierbij zij aangeteekend, dat op de binnenlandsche vrachttarieven toezicht wordt uitgeoefend door het Departement van Waterstaat (Rijksverkeersinspectie).

In de tweede plaats heb ik bij de "Detailprijzenbe-

A A N
alle Burgemeesters.

[Stempel rechtsonder:] - 3 AUG. 1940 * Kernboodschap: De Nederlandse overheid stelt een strikte prijsstop in om inflatie en oorlogswinstmakerij te voorkomen. Prijzen mogen niet hoger zijn dan het niveau van 9 mei 1940, de dag vóór de Duitse inval.
* Uitzonderingen: Er wordt een ontsnappingsclausule geboden (artikel 6) voor situaties waar kostenstijgingen onvermijdbaar zijn, zoals bij transport. Echter, "gratis diensten" (zoals gratis bezorging) mogen niet plotseling beprijsd worden zonder toestemming.
* Toon en taalgebruik: Het document is geschreven in de formele, ambtelijke stijl van de vroege 20e eeuw ("Ik heb de eer U mede te deelen", "zoodanige", "dezer").
* Administratieve context: Het document is een doorgeleiding naar lokale overheden (burgemeesters), die verantwoordelijk waren voor het toezicht op de naleving in hun gemeenten. Het document breekt af onderaan de pagina bij "Detailprijzenbe-" (waarschijnlijk "Detailprijzenbeschikking"). Dit document stamt uit de eerste maanden van de Duitse bezetting van Nederland in de Tweede Wereldoorlog. De datum 9 mei 1940 wordt als ijkpunt gebruikt omdat dit de laatste dag was van de vrije markteconomie vóór de ontwrichting door de oorlog.

De bezetter en de Nederlandse secretarissen-generaal wilden de economie stabiel houden om sociale onrust te voorkomen en de Nederlandse productie ten behoeve van de Duitse oorlogsmachine te waarborgen. Prijsbeheersing was essentieel omdat door schaarste (veroorzaakt door distributie en het wegvallen van import) de prijzen de pan uit dreigden te rijzen. De genoemde "vervoersmoeilijkheden" verwijzen naar de vernielde infrastructuur (bruggen en spoorwegen) en het vorderen van voertuigen door het Duitse leger.