Officiële brief / circulair bericht. Juli 1940. № 1/60/1 M. 1940

GEMEENTETELEFOON

No 8244/1 G.T. '40               Amsterdam, Juli 1940.

L.S.,

Op last van het Duitsche gezag moeten de z.g. stil-
le telefoonnummers vervallen, d.w.z. dat voortaan deze tele-
foonnummers bekend gemaakt moeten worden en gepubliceerd in
den telefoongids. Geabonneerden, die onder deze omstandighe-
den geen prys meer stellen op het behoud van hun aansluiting,
kunnen hun abonnement opzeggen.
        In verband met het voorgaande verzoek ik U my te be-
richten, op welke wyze Uw desbetreffende aansluiting(en) in
den gids moet(en) worden vermeld. Hiervoor kunt U gebruik ma-
ken van bygaand formulier, hetwelk ingevuld aan myn dienst
teruggezonden dient te worden. By niet-inzending wordt ambts-
halve de naam van den contractant in den gids vermeld.
        In elk geval moest ik reeds thans aan de afdeeling
Informatie van myn dienst opdracht geven om by eventueele na-
vraag naar Uw telefoonnummer dit bekend te maken.

Hoogachtend,
                                de Directeur,

[Handtekening]

Bijlage: 1 gidsformulier.

[Linksonder handgeschreven in rood potlood/inkt, omcirkeld:]
82250 Geheim m. De tekst is geschreven in de destijds gebruikelijke formele spelling (bijv. "Duitsche", "prys", "my", "bygaand"). De toon is zakelijk en ambtelijk, maar de inhoud is dwingend. De directeur van de Gemeentetelefoon geeft aan dat hij handelt "op last van het Duitsche gezag", waarmee hij de verantwoordelijkheid voor de maatregel bij de bezetter legt.

De brief stelt abonnees voor een voldongen feit: privacy bestaat niet langer voor telefoongebruikers. Wie zijn nummer niet openbaar wil maken, heeft als enige optie het opzeggen van de aansluiting. Opvallend is de haast waarmee de maatregel wordt doorgevoerd; de afdeling Informatie (de toenmalige inlichtingendienst van de telefoon) heeft al opdracht gekregen om de nummers mondeling door te geven nog voordat de nieuwe gids is gedrukt. Deze brief dateert van juli 1940, slechts twee maanden na de Nederlandse capitulatie. Het is een illustratief voorbeeld van hoe de Duitse bezetter direct na de inval begon met het systematisch afbreken van de privacy en het vergroten van de controle over de bevolking.

Door 'stille' nummers te verbieden, kreeg de bezetter (en de politie) een volledig overzicht van wie waar bereikbaar was. Dit was essentieel voor surveillance, het opsporen van personen en het controleren van de communicatielijnen in de stad Amsterdam. Voor de burger was dit een van de vele vroege tekenen dat de normale rechtsorde en persoonlijke levenssfeer onder de bezetting niet langer gerespecteerd werden. De handgeschreven notitie "82250 Geheim" suggereert dat dit specifieke dossier of nummer destijds als vertrouwelijk werd behandeld binnen de administratie.