Officieel afschrift van een schrijven van het Departement van Binnenlandsche Zaken. 30 oktober 1940. De Secretaris-Generaal, Waarnemend Hoofd van het Departement van Binnenlandsche Zaken (K.J. Frederiks), namens de Höhere SS- und Polizeiführer (H.A. Rauter). De Heeren Burgemeesters (in dit specifieke geval gericht aan en gekopieerd binnen de gemeente Amsterdam). [Linksboven handgeschreven:] Nº 1/97/M. 1940 9/11
[Rechtsboven handgeschreven:] Marktw.
[Stempel links:] Gezien [gevolgd door paraaf/tekening]

No. 1444 A.Z. 1940. Afschrift (onderstreept)

DEPARTEMENT VAN BINNENLANDSCHE ZAKEN.

Betreffende: uitvoering
verordening 188.

No. 29743. Afdeeling B.B.bur.O.O.en V.
's-Gravenhage, 30 October 1940.

Vanwege den Höhere SS. und Polizeiführer wordt mij het volgende medegedeeld:
Om storingen van het economische leven te vermijden en om de voortzetting van bedrijven, die voor het leven en de bewapening belangrijk zijn, ook gedurende de nacht te waarborgen, verzoek ik, de onder U ressorteerende politieorganen onverwijld opdracht te geven, aan het personeel van zulke bedrijven (zooals: de Spoorwegen, binnenscheepvaart, sluiswerkers, mijnen, gas- en electriciteitsbedrijven, bedrijven voor de bewapening e.d.) in het Nederlandsche gebied, dat volgens de Verordening No. 151 van den Rijkscommissaris (Verordeningenblad, blz. 460) nog geen verboden gebied was, waarop volgens de Verordening No. 188 van den Rijkscommissaris het uitgaansverbod echter van toepassing is geworden, tot en met 15 November 1940 stilzwijgend ook in den tijd tusschen 24 en 4 uur zonder speciale vergunning het verblijf buitenshuis toe te staan.
Na den 15 November 1940 moet ook een ieder, die tot het personeel van de bovengenoemde bedrijven en ondernemingen behoort, in het bezit van een speciale vergunning zijn.
Ik moge U verzoeken met deze aanwijzingen nauwkeurig rekening te houden.

M.
[Paraaf]

DE SECRETARIS-GENERAAL,
Waarnemend Hoofd van het
DEPARTEMENT VAN BINNENLANDSCHE ZAKEN,
(get.) Frederiks.

Afschr.
H.C.v.Pol. (2)
Hfd. Lbd. (2)
Havenmr. (2)
Weth. G.B. (4)
Weth. P.W. (3)
Weth. H.I. (3)
Kr. 31

Voor eensluidend afschrift,
de Secretaris van Amsterdam,
[Handtekening: Vankieu(?)]

Aan Heeren Burgemeesters. * Inhoud: Het document betreft een instructie aan burgemeesters over hoe om te gaan met het uitgaansverbod (de avondklok) voor werknemers in vitale sectoren. Specifiek wordt er een overgangsperiode ingesteld: tot 15 november 1940 mogen werknemers in de transport, mijnbouw, nutsbedrijven en de oorlogsindustrie ('bewapening') tussen 00:00 en 04:00 uur zonder speciale vergunning op straat zijn. Na die datum is een officiële vergunning verplicht.
* Juridische basis: Er wordt verwezen naar Verordening 151 (die bepaalde gebieden eerder vrijstelde) en Verordening 188 (die het algemene uitgaansverbod aanscherpte).
* Bureaucratie: De lijst linksbeneden ("Afschr.") toont de verspreiding binnen de Amsterdamse gemeentelijke diensten: de Hoofdcommissaris van Politie, het Hoofd van de Luchtbeschermingsdienst, de Havenmeester, en diverse wethouders (Gezondheidszorg/Bedrijven, Publieke Werken, Handelsinrichtingen). Dit illustreert hoe de bezettingsmaatregelen diep doordrongen in het dagelijks bestuur. * Tijdsgeest: Oktober 1940 bevindt Nederland zich in de vroege fase van de Duitse bezetting. De structuren van het Nederlandse openbaar bestuur (de Secretarissen-Generaal) werden door de nazi's gebruikt om hun bevelen uit te voeren.
* Machtstructuur: Hoewel getekend door de Nederlandse Secretaris-Generaal Frederiks, is de bron van het bevel de "Höhere SS- und Polizeiführer" (Hanns Albin Rauter). Dit toont de directe controle van de SS over de Nederlandse politie en het binnenlands bestuur.
* Economisch belang: De uitzondering voor personeel in de "bewapening" en vitale infrastructuur onderstreept dat de Duitse bezetter er alles aan gelegen was om de Nederlandse economie en industrie ongestoord te laten draaien ten behoeve van de Duitse oorlogvoering.
* Controle: Het uitgaansverbod was een cruciaal instrument voor de bezetter om verzet de kop in te drukken en de bevolking onder de duim te houden. Het formaliseren van uitzonderingen via vergunningen (na 15 november) zorgde voor een nog strakkere registratie en controle van de werkende bevolking.