Officieel ambtelijk rapport/proces-verbaal. 25 november 1940 (betreft controles op 20 t/m 23 november). J. v. Moerkerk (ambtenaar van de Marktwegen). No 25/240/1 M. 1940 27/11

Aan den Heer Inspecteur
v/d Marktwegen
Alhier.

Rapport.

Bij de gehouden contrôle betreffende de tijdige ontruiming der markt door de kooplieden op 20, 21 en 22 Nov. l.l. resp. door de ambtenaren Bakker en Bekkering, Moerkerk & Bekkering en Bakker & Bekkering zijn geen overtredingen geconstateerd.
De ontruiming moet plaats gevonden hebben om 17.10 uur, terwijl de contrôle plaats vond tusschen 17.20 u en 17.35 uur.
Op Zaterdag 23 Nov. l.l. zijn tusschen 17.20 uur en 17.35 uur de navolgende overtredingen betreffende de tijdige marktontruiming geconstateerd:

• Schr. 7 G. van Velzen: niet ingehaald, tevens verkocht.
• " 171 R. de Rosa: niet ingehaald, tevens verkocht, terwijl een agent van Politie waarschuwend optrad, bleef hij nog klanten helpen.
• x " 243 K. G. Ullmann: niet ingehaald. Bestraffing op andere dagen dan den Zaterdag is voor dezen koopman een belooning, omreden hij in uiterste noodzaak op bedoelde andere dagen een plaats bezet (Waterloopleinkoopman).
• " 217 Y. B. Duimnhoot: niet ingehaald.
• " 150 M. Y. Abas: niet ingehaald.
• x " 205 D. M. Heil: niet ingehaald.

Amst. 25 Nov. l.l.
J. v. Moerkerk Het document is een ambtelijk rapport over de handhaving van de marktvoorschriften in Amsterdam tijdens de vroege fase van de Duitse bezetting.

1. Stiptheid: De regels voor de marktontruiming waren strikt. Kooplieden moesten om 17:10 uur klaar zijn. De controleurs kwamen slechts tien minuten later (17:20 uur) langs om proces-verbaal op te maken.
2. Specifieke gevallen:
   • R. de Rosa wordt expliciet vermeld omdat hij de instructies van een politieagent negeerde en doorging met verkopen.
   • K.G. Ullmann is een interessant geval. De rapporteur merkt op dat een schorsing op doordeweekse dagen voor hem geen straf is, maar een "beloning", omdat hij blijkbaar alleen op zaterdag echt zaken wil doen of omdat zijn aanwezigheid op andere dagen uit "uiterste noodzaak" is. Hij wordt aangeduid als "Waterloopleinkoopman".
3. Ambtenaren: De namen van de controlerende ambtenaren (Bakker, Bekkering, Moerkerk) worden genoemd om de geldigheid van de waarnemingen te onderbouwen. Dit rapport dateert uit november 1940. Hoewel het op het eerste gezicht een routineus administratief document over marktordening lijkt, is de context van de Jodenvervolging in Amsterdam onvermijdbaar.

Veel van de genoemde namen (De Rosa, Ullmann, Abas, Heil) zijn typisch Sefardisch- of Asjkenazisch-Joodse namen die veel voorkwamen onder de Amsterdamse marktkooplieden, met name op het Waterlooplein. In november 1940 begonnen de bezettingsautoriteiten met het stelselmatig registreren en beperken van de bewegingsvrijheid van Joodse burgers.

Dit type documentatie werd later in de oorlog vaak gebruikt door de bezetter om grip te krijgen op de economische activiteiten van de Joodse bevolking. De "uiterste noodzaak" die bij Ullmann wordt vermeld, kan wijzen op de precaire economische situatie waarin veel Joodse kleine handelaren zich al bevonden kort na het begin van de bezetting. B. Duimnhoot G. Ullmann G. van Velzen K.G. Ullmann M. Heil R. de Rosa Y. Abas Politie