Ambtsbericht/Rapportage van de Marktinspectie. 29 februari 1940. Beh: R. de Vos.
Plaats 113: ongeregeld.
Waterlooplein

Amsterdam 29 Februari 1940.
Nº 30/22 / M. 1940 6/3

Aan den Heer Inspecteur
th. Marktwezen.

Hedenmiddag tijdens het opnemen van stallenummers op het Waterlooplein constateerde ik dat op het marktplein een mij onbekend persoon aanstalten maakte om midden op het marktterrein tegen een boom te gaan wateren.

Ik begaf deze man een waarschuwing en wees hem naar een openbare waterplaats. Hij zou hieraan voldoen. Even later zag ik echter op een afstand dat hij toch tegen een boom op de markt stond te wateren. Toen ik op hem afging nam hij de benen.

Na het opnemen der stallen zag ik echter bovenbedoelde persoon bij een marktplaats op de markt zitten. Ik waarschuwde hierop de in de nabijheid zijnde markttoezichthouder Witvliet en samen gingen wij hierop naar deze man toe en maakte hem op het onbehoorlijke doen en laten van hem attent, waarop hij op onbeschoften toon antwoordde:

"Wat kun je er mij voor doen, je kunt mij hoogstens een paar weken van de markt afgooien."

Kan zijn handel niet alleen laten, dan wordt er gestolen. Al de kooplieden doen hetzelfde. De Controleur ontkent te hebben gezegd "Wat kun je me doen, enz".

Bedoelde persoon is genaamd
L. de Vos.
geb: 21-8-1876.
Jodenbreestraat 44 III
Amsterdam.

(Kanttekening linksboven:)
Inschrijven en oproepen 1-3-40 [paraaf]

(Aantekening onderaan in rood kader:)
Insp: Controleurs hadden den man een verbaal moeten geven. 15-3-40 [paraaf]

(Aantekening rechtsonder:)
de Vos ernstig onderhouden. Schriftelijke waarschuwing art. 82 der APV. 5-3-40. [parafen] Dit document is een intern rapport van de Amsterdamse Marktdienst. Een controleur rapporteert een incident op het Waterlooplein waarbij een koopman, de heer L. de Vos (63 jaar oud op dat moment), tot tweemaal toe werd betrapt op wildplassen tegen een boom op het marktterrein.

De tekst schetst een beeld van de confrontatie: wanneer de koopman voor de tweede keer wordt aangesproken door de controleur en markttoezichthouder Witvliet, reageert hij brutaal en laconiek. Hij stelt dat hij zijn kraam niet onbeheerd kan achterlaten vanwege diefstal en beweert dat alle kooplieden zich op deze wijze ontlasten. De administratieve afhandeling onderaan het document laat zien dat er intern discussie was over de strafmaat: de inspecteur vond dat er direct een proces-verbaal (boete) had moeten worden uitgeschreven, maar uiteindelijk is volstaan met een "ernstig onderhoud" (een strenge vermaning) en een schriftelijke waarschuwing op basis van de Algemene Plaatselijke Verordening (APV). Het document dateert van 29 februari 1940, slechts enkele maanden voor de Duitse inval in Nederland. De locatie, het Waterlooplein en de aangrenzende Jodenbreestraat, vormden het hart van de Amsterdamse Jodenbuurt. De markt op het Waterlooplein was een centrale plek voor de Joodse gemeenschap in Amsterdam.

Het rapport geeft een uniek inkijkje in de dagelijkse praktijk en de handhaving op de vooroorlogse markt. Het laat zien dat, ondanks de naderende oorlogsdreiging, de gemeentelijke bureaucratie en de handhaving van de openbare orde en hygiëne (zoals vastgelegd in de APV) onverstoorbaar doorgingen. De genoemde Jodenbreestraat 44 III zou korte tijd later, tijdens de bezetting, een tragische betekenis krijgen als onderdeel van de deportaties, wat dit schijnbaar triviale rapport over een marktincident een extra historische lading geeft. L. de Vos R. de Vos Gemeente Amsterdam Marktwezen