Getypte brief met handgeschreven kanttekeningen en stempels. 28 januari 1942. Het Hoofd der Afdeling Steunverlening aan Werkloozen (Amsterdam). Het Hoofd der Afdeling Werkverruiming. Aan het Hoofd der Afd. Werkverruiming.-

Bij dezen verzoek ik U onderstaande arbeiders, die waren aangewezen voor tewerkstelling in een werkverruimingskamp, omgaand opnieuw te willen doen oproepen. De redenen, door hen opgegeven voor het niet verschijnen, na oproeping, zijn onderzocht en te aanvaarden.-

Zij hebben zich echter bereid verklaard onmiddellijk plaatsing in een kamp te accepteeren. Voor de goede orde deel ik U nog mede, dat in ver-band met het bovenstaande, de ondersteuning van deze week nog wordt uit-betaald. Verdere betalingen zullen niet plaats hebben, dan na bericht Uwerzijds.

Ik verzoek U derhalve beleefd mij omgaand omtrent deze arbeiders na-der te berichten.-

164922 [hss: 2/2-42 Keuren]
A.H. Root, Thorbeckeplein 18'''.
[hss: ziek, moet nog gekeurd worden] Man kon niet voor keuring verschijnen,
[hss: 6/2'42 Afgekeurd.] blijkens verklaring huisarts, Dr.H. de Leeuw. Wilt U hem omgaand doen keuring?

96845/26 I. Haringman, Waterlooplein 58'''.
[hss: man schrijft is niet te werk.] [hss: 2/2-42 Keuren] Man is nog niet gekeurd, hetgeen na
[hss: is door dokter afgekeurd.] telefonische informatie werkverruiming wordt bevestigd. Hij verklaart geen op-roeping voor keuring te hebben ont-vangen. Hij kan omgaand gekeurd worden.-
[hss: 6/2'42 Afgekeurd. moet nog gekeurd worden]

100667 M.Pool, Retiefstraat 45'.
[hss: zie D v G E kantoorwerk [?]str 18] Man kon niet vertrekken, daar hij van 9/1 tot 20/1 1942 ziek was.- (accoord blijkens doktersattest) Hij is hersteld en kan omgaand worden ontboden.-
[hss: 23/1 '42 nog [?] specw.]
[hss: 13/2'42 afgekeurd.]
[hss: 2/2 42 Keuren]

Het Hoofd der Afd.Steunv. Werkloozen,
[Onduidelijke handtekening]

28 Januari 1942.-

[hss: indien spoed heb afd. uitz. [?] 29/1 '42]

[Stempel:]
Afd. Gem. Werkverruiming M. S.
No. J 461 P Ingekomen: 10 FEB. 1942 * Bureaucratie en Dwang: De brief illustreert de nauwe koppeling tussen sociale steun en de plicht tot arbeid. Wanneer de mannen niet verschijnen, dreigt de stopzetting van hun uitkering ("Verdere betalingen zullen niet plaats hebben").
* Medische Keuringen: De handgeschreven aantekeningen ("Keuren", "Afgekeurd") tonen het proces van medische selectie. Opvallend is dat alle drie de mannen kort na de brief (begin februari 1942) als "afgekeurd" worden genoteerd. In deze periode probeerden veel (Joodse) mannen via medische attesten onder de kampen uit te komen.
* Doelgroep: De namen (Haringman, Root) en adressen (Waterlooplein, Retiefstraat in de Joodse buurt/Transvaalbuurt) wijzen er sterk op dat dit Joodse Amsterdammers zijn. De brief is gedateerd januari 1942. Dit is een cruciaal moment in de geschiedenis van de Jodenvervolging in Nederland. In januari 1942 begon de grootschalige inzet van Joodse mannen in de zogenaamde "Joodse werkkampen" in Noord- en Oost-Nederland.

Hoewel "Werkverruiming" oorspronkelijk een werkgelegenheidsproject was uit de jaren '30, werd het door de Duitse bezetter omgevormd tot een instrument voor dwangarbeid en isolatie. De mannen die in deze kampen terechtkwamen, werden in oktober 1942 bijna allemaal gedeporteerd naar kamp Westerbork en vandaar naar de vernietigingskampen in het Oosten. Dit document toont de administratieve voorbereiding die aan die deportaties voorafging. A.H. Root H. de Leeuw I. Haringman