Archief 745
Inventaris 745-342
Pagina 127
Dossier 22
Jaar 1941
Stadsarchief

Archiefdocument

18 juli 1941. Van: Commissaris-Generaal voor Bijzondere Aangelegenheden, Hoofdafdeling Volksvoorlichting en Propaganda (namens de Rijkscommissaris). Aan: Commissaris-Generaal voor Bestuur en Justitie (Dr. Dr. Wimmer).

Origineel

18 juli 1941. Commissaris-Generaal voor Bijzondere Aangelegenheden, Hoofdafdeling Volksvoorlichting en Propaganda (namens de Rijkscommissaris). Commissaris-Generaal voor Bestuur en Justitie (Dr. Dr. Wimmer). No. 10 63a A.Z. 1941. Afschrift.

DE RIJKSCOMMISSARIS VOOR HET
BEZETTE NEDERLANDSCHE GEBIED 's-Gravenhage, 18. Juli 1941.
De Commissaris-Generaal voor
Bijzondere Aangelegenheden Aan den Commissaris-Generaal voor
Hoofdafdeeling Volksvoorlichting Bestuur en Justitie,
en Propaganda. den Heer Dr. Dr. Wimmer,
---------------- 's-Gravenhage.
fk/ha VP 200/18.7.41/V.

    Er zal terstond een groote propaganda-actie worden ondernomen tegen de actie "V", welke door Engeland in het bezette gebied wordt gevoerd.
    1. Vanaf 18 Juli 1941, des nachts om 0 uur, zullen allereerst in de groote steden Amsterdam, 's-Gravenhage, Rotterdam en Utrecht groote transparanten aan openbare gebouwen, stations en boven de straten worden aangebracht met het opschrift:

"V dat is Viktorie, dat is Duitschland wint voor Europa op alle fronten".
2. Tevens zullen meer dan drie millioen kleine biljetten door leden der N.S.B. en N.S.D.A.P. op automobielen, trams, muren, schuttingen enz. worden geplakt.
3. De Duitsche en Nederlandsche Nationaalsocialisten dragen bovendien naast hun insigne van de partij een oranje V-insigne van metaal.
4. Op groote openbare pleinen zullen kiosken van ongeveer drie meter hoogte worden geplaatst, welke van hetzelfde parool zijn voorzien. Een zijde blijft vrij voor een groot plakaat. De zuilen dragen het Duitsche souvereiniteitsteeken (den Duitschen adelaar).
5. Verder zullen op openbare pleinen groote wandkaarten in houten kasten worden geplaatst, die door de instanties der Partij iederen dag met de situatie, zooals het weermachtsbericht deze aangeeft, in overeenstemming zullen worden gebracht.
6. Door de firma "Remaco" worden op openbare aanplakborden, maar ook op openbare gebouwen, schuttingen en huizen groote plakaten geplakt, die eveneens slechts het parool dragen. Op deze plakaten worden later kleinere plakaten geplakt met de overwinningsberichten der weermacht, welke in de komende dagen verwacht kunnen worden.
7. De instanties van beide partijen dragen witte vlaggen met een oranje V.
8. Leden van beide partijen zullen met schablonen en lijmverf op trottoirs en schuttingen eveneens het parool aanbrengen.
9. In de pers zal het weermachtsbericht nu steeds op de eerste bladzijde in een bijzondere omraming worden geplaatst, waarboven als hoofd staat: "Duitschland strijdt voor Europa". Bij extra-berichten verschijnt in de plaats hiervan als hoofd de woorden van het parool.
10. De radio geeft het morseteeken V (drie punten/streep) vóór en na het weermachtsbericht en zal dit morseteeken in sterker sprekende muzikale vorm verder in de uitzendingen inlasschen. De zender Bremen-Friesland heeft als nieuw pauzeteeken het Duitschland-motief met het V-morseteeken, dat in aansluiting daarop driemaal wordt gegeven. De zender Hilversum zal het muzikale motief "Gloria-Viktoria" kiezen voor den duur der actie.
11. In het weekjournaal zal aan het eind eveneens het V-motief in beeld en klank worden weergegeven.
12. Bovendien kan worden verwacht, dat op plaatsen, die tot ver in de omtrek te zien zijn, zooals fabrieksschoorsteenen, bruggen, die niet toegankelijk zijn enz., transparanten zullen worden aangebracht.
Het einde der actie wordt nog medegedeeld.

Gelegaliseerd, Namens den Commissaris-Generaal,
Vos, Secretaresse. w.g. Fink, Ministerialrat.
Voor eensluidend afschrift,
de Gemeentesecretaris van Amsterdam,

                                                        [Signatuur: J. F. Franken]

C.S. Stadhuis
A'dam 7-'41 Dit document is een blauwdruk voor een grootschalige psychologische oorlogsvoeringsoperatie van de Duitse bezetter in Nederland. Het doel was het "kapen" van het V-teken (V for Victory), dat door de geallieerden en het verzet succesvol werd gebruikt als symbool van hoop en verzet.

Kernpunten uit het plan:
* Schaalgrootte: Met 3 miljoen stickers, gigantische spandoeken (transparanten) en het inzetten van zowel de NSB als de NSDAP werd geprobeerd het straatbeeld volledig te domineren.
* Multimedia-aanpak: De actie beperkte zich niet tot posters; ook radio (het V-teken in morse), kranten (speciale kaders voor oorlogsnieuws) en het bioscoopjournaal werden ingezet.
* Narratief: Het Duitse parool "V dat is Viktorie, dat is Duitschland wint voor Europa op alle fronten" probeerde de Duitse strijd te presenteren als een pan-Europese strijd (tegen het bolsjewisme), in plaats van een louter Duitse veroveringstocht.
* Visuele symboliek: De introductie van oranje V-insignes en witte vlaggen met een oranje V was een bewuste (en provocerende) poging om in te spelen op de Nederlandse nationale kleur. In de eerste helft van 1941 lanceerde de BBC, op initiatief van de Belg Victor de Laveleye, de "V-campagne". Het teken werd een symbool van verzet dat overal op muren verscheen. Joseph Goebbels, de Duitse minister van Propaganda, besloot dit symbool niet te verbieden (wat onmogelijk bleek), maar het zich toe te eigenen.

Deze brief van 18 juli 1941 markeert het startpunt van deze tegen-actie in Nederland. Het moment is strategisch: een maand eerder was Operatie Barbarossa (de invasie van de Sovjet-Unie) begonnen. De nazi-propaganda verschoof hierdoor naar het beeld van Duitsland als de "verdediger van de Europese cultuur" tegen het oostelijke gevaar.

De actie was echter weinig succesvol onder de Nederlandse bevolking. De toe-eigening van de 'V' werd door velen gezien als een zwaktebod of werd simpelweg belachelijk gemaakt. De genoemde firma "Remaco" was een groot Amsterdams reclamebureau dat tijdens de oorlog gedwongen of vrijwillig veelvuldig voor de bezetter werkte.

Samenvatting

Dit document is een blauwdruk voor een grootschalige psychologische oorlogsvoeringsoperatie van de Duitse bezetter in Nederland. Het doel was het "kapen" van het V-teken (V for Victory), dat door de geallieerden en het verzet succesvol werd gebruikt als symbool van hoop en verzet.

Kernpunten uit het plan:
* Schaalgrootte: Met 3 miljoen stickers, gigantische spandoeken (transparanten) en het inzetten van zowel de NSB als de NSDAP werd geprobeerd het straatbeeld volledig te domineren.
* Multimedia-aanpak: De actie beperkte zich niet tot posters; ook radio (het V-teken in morse), kranten (speciale kaders voor oorlogsnieuws) en het bioscoopjournaal werden ingezet.
* Narratief: Het Duitse parool "V dat is Viktorie, dat is Duitschland wint voor Europa op alle fronten" probeerde de Duitse strijd te presenteren als een pan-Europese strijd (tegen het bolsjewisme), in plaats van een louter Duitse veroveringstocht.
* Visuele symboliek: De introductie van oranje V-insignes en witte vlaggen met een oranje V was een bewuste (en provocerende) poging om in te spelen op de Nederlandse nationale kleur.

Historische Context

In de eerste helft van 1941 lanceerde de BBC, op initiatief van de Belg Victor de Laveleye, de "V-campagne". Het teken werd een symbool van verzet dat overal op muren verscheen. Joseph Goebbels, de Duitse minister van Propaganda, besloot dit symbool niet te verbieden (wat onmogelijk bleek), maar het zich toe te eigenen.

Deze brief van 18 juli 1941 markeert het startpunt van deze tegen-actie in Nederland. Het moment is strategisch: een maand eerder was Operatie Barbarossa (de invasie van de Sovjet-Unie) begonnen. De nazi-propaganda verschoof hierdoor naar het beeld van Duitsland als de "verdediger van de Europese cultuur" tegen het oostelijke gevaar.

De actie was echter weinig succesvol onder de Nederlandse bevolking. De toe-eigening van de 'V' werd door velen gezien als een zwaktebod of werd simpelweg belachelijk gemaakt. De genoemde firma "Remaco" was een groot Amsterdams reclamebureau dat tijdens de oorlog gedwongen of vrijwillig veelvuldig voor de bezetter werkte.

Kooplieden in dit dossier 1