Archief 745
Inventaris 745-342
Pagina 155
Dossier 17
Jaar 1941
Stadsarchief

Uittreksel (Extract) uit het Boek der Besluiten van de Burgemeester van Amsterdam.

19 september 1941.

Origineel

Uittreksel (Extract) uit het Boek der Besluiten van de Burgemeester van Amsterdam. 19 september 1941. [Linksboven:]
№ 1/72/1 M. 1341 22/9
v.d.W/E.L.
No.712 O.G.Z.(1941)

[Stempel/Annotatie links:]
898 Hm. 1941 [doorgehaald]

[Rechtsboven, handgeschreven:]
Markho 760
[onleesbare paraaf/krabbel]

[Koptekst:]
Wijziging naam van een der Gemeente- ziekenhuizen.

[Centraal:]
E x t r a c t
uit het Boek der Besluiten van
den Burgemeester van Amsterdam.
Vrijdag, 19 September 1941.

De Burgemeester van Amsterdam;
Gezien de Verordening van den Commissaris-Generaal voor de Veiligheid in zake het gebruik van namen van leden van het Huis Oranje-Nassau, gepubliceerd in de avondbladen van 17 September 1941;

B e s l u i t :

gerekend te zijn ingegaan 17 September 1941 den naam Wilhelmina-Gasthuis te wijzigen in Wester Gasthuis.

Afschrift van dit besluit zal worden gegeven aan de afdeeling Openbare Gezondheid en Ziekenhuiswezen (4 stuks) en voorts aan alle overige afdeelingen der Gemeentesecretarie, alsmede aan het Bureau Gemeentesecretaris en Algemeene Dienst (5 stuks), den Gemeente-ontvanger en het Pensioenbureau.

[Linksonder:]
C.S. Stadhuis
A'dam 9-'41.

[Rechtsonder:]
Voor eensluidend extract,
de Gemeentesecretaris,
(get.) H.v. Beuren
l.s. Dit document is een administratieve vastlegging van een politiek gemotiveerd besluit tijdens de Duitse bezetting van Nederland. De essentie van het document is de gedwongen hernoeming van een groot Amsterdams ziekenhuis.

  • Juridische basis: Het besluit beroept zich direct op een verordening van de Commissaris-Generaal voor de Veiligheid (Hanns Albin Rauter). Dit illustreert de directe invloed van de SS en het Duitse politieapparaat op het civiele bestuur van Amsterdam.
  • Retroperspectieve kracht: Hoewel het uittreksel gedateerd is op 19 september, gaat de wijziging met terugwerkende kracht in op 17 september 1941, de dag dat de Duitse verordening werd gepubliceerd.
  • Administratieve procesgang: De tekst somt op welke afdelingen binnen de gemeentelijke bureaucratie (Gezondheidszorg, Secretariaat, Financiën) op de hoogte moeten worden gesteld om de naamswijziging in alle registers en systemen door te voeren.
  • Ondertekening: Het document is ondertekend namens de Gemeentesecretaris, H. van Beuren. De burgemeester op dat moment was de door de Duitsers aangestelde Edward Voûte. Het document markeert een specifieke fase in de 'gelijkschakeling' van de Nederlandse samenleving tijdens de Tweede Wereldoorlog.

  • Verwijdering van het Koninklijk Huis: De bezetter trachtte systematisch alle verwijzingen naar het Huis Oranje-Nassau uit de openbare ruimte te wissen. Koningin Wilhelmina verbleef in Londen en fungeerde als symbool van het verzet. Door instellingen, straten en parken die naar de koninklijke familie vernoemd waren te hernoemen, hoopten de Duitsers de band tussen het volk en de monarchie te verzwakken.

  • Naamkeuze: Voor het Wilhelmina-Gasthuis werd gekozen voor de neutrale, geografische naam "Wester Gasthuis" (gelegen in Amsterdam-West). Veel Amsterdammers bleven echter de oude naam gebruiken als een daad van stil verzet.
  • Breder beleid: Deze maatregel stond niet op zichzelf; in dezelfde periode werden bijvoorbeeld ook het Julianaziekenhuis en tal van straten (zoals de Churchill-laan en de Rooseveltlaan in andere steden) hernoemd. Na de bevrijding in 1945 werden al deze naamswijzigingen onmiddellijk weer ongedaan gemaakt en kreeg het ziekenhuis zijn oorspronkelijke naam terug.

Samenvatting

Dit document is een administratieve vastlegging van een politiek gemotiveerd besluit tijdens de Duitse bezetting van Nederland. De essentie van het document is de gedwongen hernoeming van een groot Amsterdams ziekenhuis.

  • Juridische basis: Het besluit beroept zich direct op een verordening van de Commissaris-Generaal voor de Veiligheid (Hanns Albin Rauter). Dit illustreert de directe invloed van de SS en het Duitse politieapparaat op het civiele bestuur van Amsterdam.
  • Retroperspectieve kracht: Hoewel het uittreksel gedateerd is op 19 september, gaat de wijziging met terugwerkende kracht in op 17 september 1941, de dag dat de Duitse verordening werd gepubliceerd.
  • Administratieve procesgang: De tekst somt op welke afdelingen binnen de gemeentelijke bureaucratie (Gezondheidszorg, Secretariaat, Financiën) op de hoogte moeten worden gesteld om de naamswijziging in alle registers en systemen door te voeren.
  • Ondertekening: Het document is ondertekend namens de Gemeentesecretaris, H. van Beuren. De burgemeester op dat moment was de door de Duitsers aangestelde Edward Voûte.

Historische Context

Het document markeert een specifieke fase in de 'gelijkschakeling' van de Nederlandse samenleving tijdens de Tweede Wereldoorlog.

  1. Verwijdering van het Koninklijk Huis: De bezetter trachtte systematisch alle verwijzingen naar het Huis Oranje-Nassau uit de openbare ruimte te wissen. Koningin Wilhelmina verbleef in Londen en fungeerde als symbool van het verzet. Door instellingen, straten en parken die naar de koninklijke familie vernoemd waren te hernoemen, hoopten de Duitsers de band tussen het volk en de monarchie te verzwakken.
  2. Naamkeuze: Voor het Wilhelmina-Gasthuis werd gekozen voor de neutrale, geografische naam "Wester Gasthuis" (gelegen in Amsterdam-West). Veel Amsterdammers bleven echter de oude naam gebruiken als een daad van stil verzet.
  3. Breder beleid: Deze maatregel stond niet op zichzelf; in dezelfde periode werden bijvoorbeeld ook het Julianaziekenhuis en tal van straten (zoals de Churchill-laan en de Rooseveltlaan in andere steden) hernoemd. Na de bevrijding in 1945 werden al deze naamswijzigingen onmiddellijk weer ongedaan gemaakt en kreeg het ziekenhuis zijn oorspronkelijke naam terug.

Kooplieden in dit dossier 1