Getypt proces-verbaal of onderzoeksverslag (Pagina 2). ( 2 )

Blijkbaar hebben de aardappelenverwerkers zich met het tellen vergist. Dat er 40 mud in plaatst van 35 mud aardappelen op mijn wagen was geladen wist ik niet, daar ik bij het ontvangen der zakken deze niet heb geteld, doch ~~had~~ afgegaan ben de aardappelenverwerkers. Bovendien zou later bij het lossen aan de winkel van Lindeman wel gebleken zijn dat ik ~~10xxxx~~ 5 mud teveel had en had ik ze beslist terug gebracht!"

[in de kantlijn:] Geval 2

Met betrekking tot het tweede geval hoorde ik, rapporteur, den grossier Van der Pas.Srdie mij als volgt verklaarde: "Op Woensdag 22 October 1941 omstreeks 3 uur n.m, bevond ik mij op de Centrale Markt bij wagon No 158242, belast met de afgifte van aardappelen uit dezen wagon. De ploeg aardap elenverwerkers die hierbij was, bestond uit J.J. Dropvat, P. Brandon en Th.G.A. Ruhé. Tegen Dropvat zijn reeds lang vermoedens gerezen, dat hij zich bij de afgifte van aardappelen niet eerlijk gedraagd. In overleg met de andere grossiers van de A.C, zou thams eens een steekproef genomen worden. Bij den wagon verschenen twee mij van aanzien bekende kooplieden die zooals ik later vernam, respectievelijk genaamd zijn Lit en van Wijngaarden. Lit moest 15½ mud en van Wijngaarden 10 mud aardappelen laden. Ik deelde hen echter mede, dat zij zich dan bij een andere wagon moesten vervoegen, aangezien bij wagon No 158242 reeds een klant geholpen werd en zij dan niet behoefde te wachten. Zij gaven mij echter te kennen, dat zij beslist de aardappelen uit wagon No 158242 wilde hebben, hetgeen bij mij de argwaan opwekte, daar de aardappelen van een andere wagon toch van dezelfde soort en zeker ook van een zelfde kwaliteit waren. In overleg met de grossier IJ de Lange heb ik hen toen toch laten laden uit wagon No 158242. De aardappelen welke zij ontvingen, werden door hen geladen op een vrachtauto met aanhang. Een gedeelte ging op de vrachtauto en een gedeelte op den aanhangwagen. Het totaal aantal dat zij moesten ontvangen gaf ik op aan J. Dropvat, die als boekjesgast gehouden is hiervan aanteekening te maken in zijn boekje, opdat later aan de hand hiervan het arbeidsloon voor de aardappelenverwerkers kan worden verrekend. Dropvat moest op zijn beurt hiervan weer mededeeling doen aan Brandon, die gehouden is van elke zak aardappelen welke afgegeven wordt met krijt een aanteekening te maken opdat aan de hand daarvan kan worden nagegaan of de betrokken koolieden hun deel hebben ontvangen. Nadat Lit en van Wijngaarden een partij aardappelen hadden ontvangen heb ik ze zonder de lading te tellen laten vertrekken. Toen zij bij het uitgangshek van de Centrale Markt door IJ de Lange werden aangehouden en deze de opgeladen partij door een controleur van het Marktwezen had laten tellen, bleek dat zij geen 25½ mud, maar 32 mud aardappelen op hun vrachtauto hadden!"

Naar aanleidng van ditgeval hoorde ik, rapporteur, den aardappelenverwerker J. Dropvat, die mij als volgt verklaarde: "Op Woensdag 22 October 1941 ~~xxxxx~~ omstreeks 3 uur n.m, werd mij door grossier van der Pas. Sr opgegeven, dat twee kooplieden tezamen 25½ mud aardappelen moesten hebben uit wagon No 158242, bij welke wagon ik en de aardappelenverwerkers Brandon en Ruhé waren ingedeeld. Van deze opgave heb ik aanteekening gemaakt in mijn boekje, waarna ik aan Brandon die als schepper tevens belast was met het tellen der zakken bij het afgeven van elke zak met krijt een aanteekening moet maken, om aan de hand daarvan na te kunnen gaan of de koopers hun

[in de kantlijn:] / en Ruhé

aantal mudden hebben ontvangen. Terwijl Brandon / in de wagon om beurten hebben geschept, de wagon was juist geopend en hadden twee klanten voordien er nog maar aardappelen uit gehad, zodat het nog niet mogelijk was dat beiden tegelijk konden scheppen, heb ik buiten de wagon de zakken gewogen. Nadat wij nu een partij aardappelen hadden geladen, gedeeltelijk op de vrachtauto en gedeeltelijk op den aanhangwagen waarmede de koopers waren verschenen, gaf Brandon ons op, dat zij het hen toekomende aantal mudden ontvangen hadden. Ik heb de lading niet nageteld, aangezien dit niet door mij maar door Brandon wordt gedaan."

Hierna hoorde ik P. Brandon, die mij als volgt verklaarde: "Op Woensdag 22 October 1941, omstreeks 3 uur n.m, bevond ik mij in wagon No 158242 met de aardappelenverwerker Ruhé. Bij deze wagon verschenen twee kooplieden, die volgens de opgave van ~~Brand~~ Dropvat tezamen 25½ mud aardappelen moesten ontvangen. Als schepper van aardappelen was ik gehouden, om van elke zak die werd afgegeven met krijt een streepje te zetten op den wand van den wagon of op de steel van de schep. Aangezien de wagon nog erg vol was, konden Ruhe en ik niet tegelijk scheppen, reden waarom wij overeen kwamen om het om beurten te doen. Mede hierdoor heb ik nagelaten van elke zak een aanteekening te ~~m ak~~ maken. Ik heb het aantal zakken toen uit mijn hoofd opgeteld. Toen ik meende, dat de betrokken kooplieden het hun toekomende aantal mudden hadden ontvangen heb ik dit aan Dropvat opgegeven, waarop deze met hun wagen zijn vertrokken. Zooals ik thans ook van U verneem zouden deze kooplie den een aantal mudden aardappelen teveel hebben ontvangen. Ik meen echter niet beter te weten, of zij hebben 25½ mud gehad!"

Vervolgens hoorde ik Th.G.A. Ruhé, die mij verklaarde met het lossen der besproken partij om beurten met Brandon te hebben geschept, doch niet * Kern van de zaak: Er is sprake van een vermoedelijke verduistering of "foutje" bij het laden van aardappelen. Twee kooplieden (Lit en Van Wijngaarden) kregen 32 mud (een inhoudsmaat, ca. 100 liter per mud) mee, terwijl ze slechts recht hadden op 25,5 mud.
* Modus Operandi: De grossier (Van der Pas) vertrouwde de situatie al niet omdat de kooplieden per se uit een specifieke wagon wilden laden. Hij voerde een steekproef uit door ze bij de poort te laten controleren.
* Verdediging: De betrokken werklieden (Dropvat en Brandon) schuiven de schuld op elkaar of op de werkomstandigheden. Brandon geeft toe dat hij niet met krijt heeft geturfd (zoals voorgeschreven), maar "uit het hoofd" heeft geteld omdat de wagon te vol was om samen te werken.
* Taalgebruik: Typisch ambtelijk Nederlands uit de jaren '40 ("zooals", "thams", "den grossier"). * Tijdperk: Nederland in oorlogstijd (oktober 1941). Voedsel was schaars en de distributie werd streng gecontroleerd door de bezetter en lokale autoriteiten (het "Marktwezen").
* Economische waarde: Aardappelen waren essentieel volksvoedsel. Een overschot van 6,5 mud (32 minus 25,5) was een aanzienlijke hoeveelheid die op de zwarte markt veel geld waard was.
* Locatie: De "Centrale Markt" was de belangrijkste plek voor voedseldistributie in Amsterdam. Fraude door personeel (de "aardappelverwerkers") kwam vaker voor in deze periode van schaarste.