Proces-verbaal / Verslag van een controleur. 24 oktober 1941. ( 3 )

te hebben geteld, aangezien dit het werk was van Brandon en niet van hem.
Vervolgens hoorde ik kooper Lit, die mij verklaarde: "Op woensdag 22 October 1941 omstreeks 3 uur n.m bevond ik mij met mijn vrachtauto met aanhangwagen bij wagon No 158242 op de Centrale Markt, waarheen ik mij, tezamen met kooper van Wijngaarden had begeven, om een partij aardappelen ~~xx~~ te laden.
Ik moest 15 ½ mud en van Wijngaarden 10 mud aardappelen hebben. Nadat ik aangrossier van der Pas mijn bon had afgegeven, heb ik aande aardappelenverwerkers die ons hierbij zouden helpen 31 zakken afgegeven, waarvan 27 stuks gemerkt met "W.Lit". Hoeveel zakken van Wijngaarden heeft afgegeven zou ik U niet kunnen zeggen. Een gedeelte van onze aardappelen hebben wij geladen op de vrachtauto en een gedeelte op den aanhangwagen. Het aantal zakken aardappelen hetwelk wij van de aardappelenverwerkers ontvingen heb ik niet geteld maar ben geheel te goeder trouw op hen afgegaan. Toen de aardappeleverwerkers ons zeiden dat wij de partij ontvangen hadden, wilden wij met de vrachtauto de Centrale Markt verlaten doch werden bij het uitgangshek aangehouden en moesten onze lading natellen. Er bleek toen, dat wij geen 25 ½ mud tezamen hadden opgeladen, maar 32 mud. Ik kan u echter verklaren, dat het beslist niet in mijn bedoeling heeft gelegen om op slinksche wijze meer aardappelen te verkrijgen dan mij toekwam. Zou ik bij het lossen aan mijn zaak hebben bemerkt dat ik aardappelen teveel op mijn wagen had, dan had ik ze zeker teruggebracht"
Ten slotte nog gehoord kooper D,O, van Wijngaarden die mij als volgt verklaarde: "Op Woensdag 22 October 1941, omstreeks 3 uur n.m., had ik mij tezamen met kooper Lit en met diens vrachtauto met aanhangwagen naarde Centrale Markt begeven om een prtij aardappelen te halen. Lit moest 15 ½ en ik 10 mud aardappelen hebben. Nadat wij onze bonnen aan den grossier van der Pas. Sr hadden afgegeven, heb ik een partij ledige zakken aan de aardappelenverwerkers gegeven, die ons hierbij zouden helpen. Hoeveel zakken ik aan deze aardappelenverwerkers heb gegeven zou ik U niet met zekerheid kunnen zeggen aangezien ik ze van te voren niet had geteld. Het is mij namelijk beken dat de af te geven hoeveelheid door de aardappelenverwerkers wordt geteld en ben ik in deze op hen afgegaan. Bovendien was Lit mij van huis komen halen en heb ik toen in de haast maar een pakzakken meegenomen. Zooals nu bij onderzoek is gebleken, hebben wij tezamen geen 25 ½ mud maar 32 mud geladen. Ook ik kan U echter verzekeren dat ik daar niets van wist, temeer daar ik na ontvangst van de partij deze niet heb nageteld. Het is niet mijn bedoeling geweest om op onrechtmatige wijze meer aardappelen te ontvangen dan mij toekwam."

Met betrekking tot het vorenstaande, heb ik, rapporteur, van Wellerdieck en Dropvat hun aanteekeningenboekje inbeslaggenomen. Van de A.C, heb ik inbeslaggenomen de drie bonnen waarop de afgifte van aardappelen heeft plaats gehad. Van de door Huisman inbeslaggenomen partijen aardappelen heb ik het gedeelte dat rechtmatig toebehoort aan de koopers Lindenman, Lit en van Wijngaarden aan dezen teruggegeven. Het overige gedeelte heb ik aan de A.C teruggegeven. De zakken waar het ~~teveel~~ teveel aan aardappelen was geladen, heb ik voorloopig in beslag genomen, benevens één met "W.Lit" gemerkte zak. Van de zijde der A.C wordt van dit geval aangifte gedaan en zal door mij hiervan proces-verbaal worden opgemaakt.

Amsterdam 24 October 1941
Controleur,

[Handtekening: P. Ulth...]

Den Heer Bedrijfschef
v/h Marktwezen,

[Handtekening: J. v Brandon(?)] * Kern van de zaak: Twee koopers (Lit en Van Wijngaarden) zijn op de Centrale Markt in Amsterdam betrapt op het vervoeren van meer aardappelen (32 mud) dan waarvoor zij bonnen hadden (25,5 mud).
* Verdediging: Beide verdachten verklaren dat zij niet zelf hebben geteld, maar hebben vertrouwd op de "aardappelenverwerkers" (de laders) bij de wagon. Ze wijten de fout aan de haast en het systeem waarbij de laders de hoeveelheden bepalen. Ze ontkennen opzet ("geen slinksche wijze").
* Resultaat van de controle: De rechtmatige hoeveelheden zijn teruggegeven aan de koopers, maar het overschot is in beslag genomen en teruggegeven aan de "A.C." (Aardappel Centrale). Er wordt een officieel proces-verbaal opgemaakt wegens een vermoedelijke overtreding van de distributiewetgeving.
* Opmerkelijke details: Er is sprake van doorhalingen in de getypte tekst (bijv. "teveel" dat opnieuw getypt is en "xx" bij een typefout). De pagina is gemarkeerd met nummer 3, wat duidt op een groter dossier. Dit document stamt uit oktober 1941, tijdens de Duitse bezetting van Nederland in de Tweede Wereldoorlog. In deze periode was er sprake van een strikt distributiesysteem vanwege voedselschaarste.
* Distributie: Producten zoals aardappelen waren alleen verkrijgbaar op vertoon van distributiebonnen. Het bezitten van meer goederen dan toegestaan werd zwaar gestraft en gezien als "zwarte handel" of economisch delict.
* De A.C.: De "Aardappel Centrale" was de instantie die verantwoordelijk was voor de inkoop en distributie van aardappelen.
* Locatie: De Centrale Markt in Amsterdam (de huidige Food Center lokatie in West) was de spil in de voedselvoorziening van de stad. Controles bij de uitgangshekken waren streng om illegale handel tegen te gaan.
* Taalgebruik: Het gebruik van de eenheid "mud" (vroeger 100 liter, in de aardappelhandel vaak gelijkgesteld aan circa 70 kilo) is typerend voor die tijd.